De Belgische Defensie schaft Letse kamikazedrones aan voor zijn landmacht. Het gaat om kleine, snelle FPV-drones die met een explosieve lading een doel uitschakelen. De aankoop wordt nu doorgevoerd om de slagkracht te vergroten na lessen uit de oorlog in Oekraïne. Inzet volgt na opleiding van operators en technische testen.
België kiest FPV-drones
De nieuwe systemen zijn zogenoemde FPV-drones: First Person View met een camera in de neus. De piloot bestuurt de drone met een videobril en kiest zelf het doel. De drone is wegwerp en ontploft bij inslag. Zo’n platform is goedkoper dan klassieke raketten en flexibel in stedelijke gevechten.
De toestellen komen van een Letse fabrikant met ervaring in frontlinietoepassingen. Letland vormt in Europa een groeipool voor onbemande systemen. De productie is schaalbaar, wat belangrijk is door de hoge slijtage in oorlogsgebied. Voor België past dit in een breder plan om sneller te innoveren in het domein drones en tegen-drones.
De Defensie investeert niet alleen in hardware. Er komen ook reserveonderdelen, software-updates en opleidingspakketten. Dat moet de inzetbaarheid verhogen en de tijd tot operationele gereedheid verkorten. Het budget en aantallen zijn op het moment van schrijven niet publiek gemaakt.
“Loitering munitie is een wegwerpdrone die boven een gebied ‘rondhangt’ en zichzelf op het doel tot ontploffing brengt.”
Mens blijft in de lus
De besturing gebeurt door een mens, niet door een volledig autonoom algoritme. Stabilisatie en beeldoverdracht zijn geautomatiseerd, maar de operator bepaalt richting, doel en het moment van detonatie. Dat vermindert risico op verkeerde doelen. Ook sluit het aan bij NAVO-principes voor verantwoord gebruik van AI in wapensystemen.
De drones gebruiken digitale verbindingen met versleuteling. Dat beperkt meeluisteren en kapen van het signaal. Anti-jamming technieken, zoals frequentiesprongen, zijn voorzien binnen de technische grenzen. Toch blijft elektronische oorlogsvoering een reëel risico, zoals in Oekraïne blijkt.
De opleiding richt zich op precisie, veiligheidsregels en samenwerking met grondeenheden. Procedures brengen de “mens-in-de-lus” vast in de commandoketen. Zo blijft besluitvorming traceerbaar. Data van testvluchten en trainingen wordt bewaard voor evaluaties en verbeteringen.
AI-verordening: defensie uitgezonderd
De Europese AI-verordening (AI Act) geldt niet voor militaire systemen. Voor dual-use componenten, zoals algemene beeldherkenning, kan zij wel doorwerken. België en andere EU-landen volgen daarom interne richtlijnen voor menselijk toezicht en toetsing. Dat verkleint juridische en ethische grijze zones.
Voor privacy (AVG) gelden uitzonderingen bij nationale veiligheid. Toch is dataminimalisatie relevant bij trainingen en testen. Video en telemetrie worden bij voorkeur beperkt bewaard en beveiligd opgeslagen. Zo blijft het risico op lekken van operationele patronen klein.
NAVO en EU werken aan interoperabele standaarden voor onbemande systemen. Denk aan veilige communicatieprotocollen en uniforme missieplanning. Dat maakt gezamenlijke operaties eenvoudiger. Het verkleint ook afhankelijkheid van leveranciers buiten Europa.
Lessen uit Oekraïne
FPV-drones hebben in Oekraïne hun nut bewezen tegen voertuigen en veldstellingen. Ze zijn wendbaar, goedkoop en snel inzetbaar. De keerzijde is een hoge uitval door storingen en tegenmaatregelen. Dat vraagt massaproductie en snelle reparatiecapaciteit dichtbij het front.
Tactieken veranderen door deze drones. Kleine teams kunnen met beperkte middelen doelen uitschakelen. Beweging, camouflage en elektronische discipline worden belangrijker om detectie te vermijden. Ook luchtverdediging verschuift naar kort bereik en anti-drone middelen.
Voor België betekent dit investeren in een compleet ecosysteem. Drones zijn één deel van de puzzel. Even belangrijk zijn sensoren, elektronische oorlogsvoering en software om doelen te delen. De landmacht test daarom combinaties van systemen in realistische scenario’s.
Europese keten versterkt
Letland co-leidt met het Verenigd Koninkrijk een internationale dronecoalitie voor Oekraïne. Dat versnelt productie en innovatie in Europa. De Belgische aankoop bouwt voort op die industriële basis. Het vermindert afhankelijkheid van onderdelen uit derde landen.
EU-instrumenten zoals het European Defence Fund stimuleren gezamenlijke R&D. Projecten richten zich op autonavigatie, anti-jam en modulaire ladingen. Zulke technologie kan ook in Belgische systemen landen via upgrades. Zo blijft de vloot actueel zonder volledige vervanging.
Exportregels blijven van kracht, zoals de EU-dual-use verordening 2021/821. Eindgebruik en eindgebruiker moeten duidelijk zijn. Dat beperkt doorlevering naar conflictzones buiten NAVO-kaders. Transparantie hierover is cruciaal voor publiek draagvlak.
Inzet en volgende stappen
De toestellen gaan eerst naar test- en opleidingscentra. Daarna volgt gefaseerde invoering in eenheden met een ondersteunende doctrine. Die doctrine beschrijft doelen, veiligheidsmarges en samenwerken met artillerie en verkenning. Ook anti-drone bescherming van eigen troepen wordt opgevoerd.
Defensie plant iteratieve upgrades van software en componenten. Denk aan betere camera’s, efficiëntere motoren en robuustere datalinks. Deze aanpassingen zijn sneller en goedkoper dan nieuwe platformen kopen. Contracten bevatten daarom vaak service- en updateclausules.
Praktisch verandert ook de logistiek. Er is behoefte aan voorraad kritieke onderdelen, snelle kwaliteitscontrole en herstelcapaciteit. 3D-printing en modulaire frames kunnen doorlooptijden verkorten. Zo blijft de inzetbaarheid hoog, ook bij intensief gebruik.