Een Brabantse regiokrant publiceerde deze maand een column over kunstmatige intelligentie. Het stuk zet inwoners, scholen en de gemeente Laarbeek aan tot gesprek. Aanleiding is de snelle opmars van ChatGPT van OpenAI, Google Gemini en Microsoft Copilot thuis en op het werk. Ook speelt mee wat de Europese AI-verordening betekent; de gevolgen voor overheid en onderwijs worden concreet.
Lokaal debat over AI groeit
De column prikkelt een nuchtere vraag: wat levert AI op en waar liggen de grenzen. Inwoners herkennen het gebruik van slimme systemen bij berichten, foto’s en huiswerk. Tegelijk is er zorg over fouten, misleiding en banen. Het debat krijgt zo een duidelijke plek in het dorpsleven.
Veel mensen gebruiken nu al ChatGPT, Google Gemini en Copilot. Deze systemen zijn taalmodellen: ze voorspellen de volgende woorden op basis van heel veel tekst. Dat werkt handig, maar soms verzinnen ze feiten. Zulke missers heten “hallucinaties” en kunnen grote gevolgen hebben.
Ook lokale overheden verkennen AI, bijvoorbeeld voor webchat of het selecteren van meldingen. Dat kan tijd schelen, maar vraagt duidelijke regels. Wie is verantwoordelijk bij fouten, en hoe leg je keuzes uit. Die vragen komen lokaal nu scherp op tafel.
Scholen zoeken heldere regels
In klaslokalen is AI niet meer weg te denken. Leerlingen gebruiken tekstgeneratoren voor samenvattingen en opzetten. Docenten willen creativiteit stimuleren, maar fraude voorkomen. Zij vragen om duidelijke schoolafspraken.
Koepelorganisaties zoals SURF en Kennisnet publiceren richtlijnen, op het moment van schrijven. Zij adviseren transparantie, bronvermelding en een “mens in de lus”. Ook raden zij aan om gevoelige data niet in publieke chatbots te plakken. Scholen vertalen dit naar lokaal beleid.
Detectietools voor AI-teksten werken nog onbetrouwbaar. Een betere route is onderwijsontwerp aanpassen. Denk aan mondelinge toelichtingen en procesbewijzen. Zo leert de leerling, en blijft toetsing eerlijk.
Privacy valt onder AVG-eisen
Wie AI inzet, moet de AVG volgen. Dat betekent: verzamel zo min mogelijk data, versleutel gegevens en bepaal een duidelijke grondslag. Leg uit wat je doet en waarom. En verwijder data wanneer dat kan.
Bij publieke chatbots kan tekst buiten de EU worden verwerkt of worden bewaard. Let daarom op instellingen voor dataopslag en het uitzetten van gebruik voor training. OpenAI, Google en Microsoft bieden hiervoor zakelijke opties. Controleer die keuzes bij elke implementatie.
Voor gemeenten en scholen is een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) vaak verplicht. De Autoriteit Persoonsgegevens raadt dit aan bij nieuwe of risicovolle verwerkingen. Beschrijf daarin risico’s, maatregelen en restkansen. Dat voorkomt verrassingen achteraf.
Europese AI-verordening gevolgen overheid
De Europese AI-verordening (AI Act) deelt systemen in naar risico. Verboden toepassingen, zoals sociale scoring door de overheid, mogen niet meer. Hoogrisico-systemen krijgen zware eisen. Denk aan toezicht, logboeken en duidelijke documentatie.
Toepassingen in onderwijs en toegang tot publieke diensten vallen vaak in de hoge risicoklasse. Dan zijn extra testen en uitleg nodig. Ook moet een mens uiteindelijk de beslissing kunnen corrigeren. Dat beschermt burgers tegen verkeerde uitkomsten.
De regels gaan gefaseerd gelden, op het moment van schrijven tussen 2024 en 2026. Overheden doen er goed aan nu te starten met een AI- of algoritmeregister. In Nederland bestaan al voorbeelden zoals het Algoritmeregister van de Rijksoverheid en gemeentelijke registers. Zo groeit vertrouwen en toezicht tegelijk.
Transparant gebruik van ChatGPT
Wie AI inzet, moet dat open melden. Zet bij teksten en beelden dat een algoritme heeft meegeschreven. Laat altijd een redacteur of docent de eindcontrole doen. Zo blijft de kwaliteit op peil.
Zakelijke varianten zoals ChatGPT Enterprise, Google Gemini for Workspace en Microsoft Copilot voor Microsoft 365 bieden meer beheersing, op het moment van schrijven. Daarin kun je logging, bewaartermijnen en datadeling instellen. Kies waar mogelijk EU-datacenters en duidelijke contracten. Leg afwegingskaders vast in beleid en aanbestedingen.
Hallucinatie: een AI-systeem geeft een overtuigend antwoord dat feitelijk onjuist is.
Train gebruikers in veilig prompten en broncontrole. Werk met checklists voor feitelijke claims, privacy en vooringenomenheid. Leg vast wanneer je een expert moet raadplegen. Dat verkleint risico’s in de praktijk.
Gemeente kan nu al handelen
Begin met een inventaris van alle algoritmen en datamodellen. Wijs één verantwoordelijke aan per toepassing. Stel kaders op voor inkoop, testen en monitoring. Publiceer een toegankelijk overzicht voor inwoners.
Beperk risico’s bij communicatie en beelden. Gebruik watermerken waar mogelijk en bewaar originelen. Hanteer een escalatiepad bij vermoedelijke deepfakes. Oefen dit met het communicatie- en crisisteam.
Betrek de omgeving vroeg. Leg in begrijpelijke taal uit wat een systeem doet en wat het niet doet. Bied een laagdrempelig bezwaar- en herstelkanaal. Zo blijft AI een hulpmiddel en geen hindernis.