De Europese Commissie verplicht Google (Alphabet) om Android en Google Zoeken in de EU open te stellen voor concurrenten, ook voor AI-assistenten en nieuwe zoekdiensten. De ingreep valt onder de Digital Markets Act, die sinds 2024 geldt en nu strenger wordt afgedwongen. Het doel is meer keuze, eerlijke concurrentie en innovatie. Dit raakt ook de Europese AI-verordening en heeft gevolgen voor overheid en burgers.
EU dwingt open Android en zoeken
Google is in de EU aangewezen als “poortwachter” onder de Digital Markets Act (DMA). Daardoor gelden speciale regels voor Android, Google Zoeken, Chrome en de Play Store. De Commissie wil voorkomen dat één partij cruciale digitale toegang beheerst.
De kern is dat Google gelijke toegang moet bieden aan rivalen. Dat gaat om zoekmachines, AI-assistenten en apps die diep in het systeem werken. Ook zelfbevoordeling in de zoekresultaten mag niet meer.
De verplichtingen gelden in alle EU-lidstaten en Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. Google moet aanpassingen doorvoeren in software en contracten met fabrikanten. De Commissie controleert of de wijzigingen in de praktijk werken.
Keuze en interoperabiliteit verplicht
Interoperabiliteit betekent dat systemen goed met elkaar kunnen samenwerken. Op Android moet dat via duidelijke instellingen en technische koppelvlakken (API’s). Gebruikers moeten eenvoudig een andere standaarddienst kunnen kiezen.
Bij het instellen van een toestel verschijnen keuzeschermen. Daarin kan de gebruiker een andere zoekmachine en een andere standaard-assistent selecteren. Wisselen achteraf moet net zo makkelijk zijn.
Derde partijen moeten toegang krijgen tot functies die voor een assistent nodig zijn. Denk aan spraakactivatie, knoppen en context op het scherm, altijd met toestemming van de gebruiker. Documentatie en toegang moeten op eerlijke voorwaarden beschikbaar zijn.
Zoekdata toegankelijk voor rivalen
De DMA eist dat Google bepaalde zoekgegevens deelt met concurrenten op FRAND-voorwaarden. FRAND betekent eerlijk, redelijk en niet-discriminerend. Het gaat bijvoorbeeld om anonieme gegevens over zoekopdrachten en klikken.
Hierdoor kunnen andere zoekdiensten hun algoritmen verbeteren. Dat helpt spelers als DuckDuckGo, Qwant, Startpage, Brave Search en AI-zoekapps zoals Perplexity. Ook kleinere Europese aanbieders krijgen zo een kans.
De AVG blijft gelden voor alle datastromen. Gegevens moeten waar mogelijk geanonimiseerd en geaggregeerd zijn. Toestemming en dataminimalisatie blijven verplicht.
Assistenten mogen standaard worden
Android-gebruikers moeten een andere AI-assistent als standaard kunnen instellen. Dat kan bijvoorbeeld ChatGPT, Microsoft Copilot of Samsung Bixby zijn, waar beschikbaar. De keuze mag niet worden verstopt of teruggedraaid.
Standaard betekent dat de gekozen assistent opent via de knop of spraak. Integratie met delen-menu en op-het-scherm-functies hoort daar bij. Apprechten en privacyinstellingen beschermen daarbij de gebruiker.
Fabrikanten en providers mogen de keuze niet beperken via contracten. Alternatieve appwinkels en sideloading moeten mogelijk zijn. Dit vermindert de afhankelijkheid van de Play Store.
Gevolgen voor Nederland en EU
Consumenten in Nederland krijgen meer keuze en duidelijkere instellingen. Overheden en onderwijsinstellingen kunnen bij inkoop eisen stellen aan conformiteit met de DMA. Dat sluit aan bij de Europese AI-verordening, die transparantie en risicobeheer vereist.
De Autoriteit Consument & Markt werkt samen met de Europese Commissie. Klachten over blokkades of oneerlijke voorwaarden kunnen worden onderzocht. Dat versnelt correcties als instellingen in de praktijk toch vastlopen.
Nederlandse en Europese aanbieders krijgen een realistischer toegang tot Android-gebruikers. Denk aan Startpage als privacy-zoekmachine en AI-startups met eigen assistenten. Meer concurrentie kan prijzen drukken en kwaliteit verhogen.
Boetes en toezicht intensiveren
Gatekeepers moesten per 7 maart 2024 voldoen aan de DMA. De Commissie voert sindsdien actieve controles en onderzoeken uit. Google moet aantonen dat de wijzigingen daadwerkelijk effect hebben.
Bij overtreding kan de EU boetes opleggen tot 10% van de wereldwijde jaaromzet, en tot 20% bij herhaling.
De toezichthouder kan ook aanvullende maatregelen opleggen. Dat kan gaan om technische remedies of het verbod op bepaalde koppelingen. Periodieke dwangsommen zijn mogelijk als naleving uitblijft.
Voor gebruikers rollen de aanpassingen per land en toesteltype uit. Op het moment van schrijven kunnen functies per merk of versie verschillen. Een software-update kan nodig zijn om alle keuzes te zien.