Rob Jetten en politieke partij D66 lieten honderden berichten voor sociale media schrijven door kunstmatige intelligentie. Het gaat om campagnes in Nederland in de afgelopen periode. De inzet van algoritmen moest de productie versnellen en de toon van de boodschap gelijk houden. De werkwijze zet de discussie over transparantie en regels voor politieke communicatie in de Europese Unie weer aan.
D66 kiest voor algoritmen
D66 gebruikte generatieve AI om korte teksten voor kanalen als Instagram, X en Facebook te maken. Generatieve AI is software die zelf tekst schrijft op basis van een opdracht. De berichten gingen vervolgens naar publicatie op de accounts van de partij en de lijsttrekker. Het ging om honderden posts, verspreid over meerdere weken.
De keuze voor AI bespaart tijd en levert snel varianten van dezelfde boodschap op. Zo kan een team verschillende invalshoeken testen en de toon aanpassen per doelgroep. Ook helpt een systeem om een consistente schrijfstijl te bewaren. Dat is handig in drukke campagnetijden met veel deadlines.
Welke AI-tool is gebruikt, is niet bekendgemaakt. Veelgebruikte tools in campagnes zijn ChatGPT van OpenAI, Gemini van Google en Jasper. Deze systemen genereren conceptteksten die een team daarna kan bijschaven. Zonder duidelijke vermelding kan het voor volgers onduidelijk zijn dat een algoritme heeft meegeschreven.
Transparantie blijft onduidelijk
De Europese AI-verordening (AI Act) gaat gefaseerd gelden en stelt transparantie-eisen aan synthetische media. Een deepfake of misleidend beeld moet straks duidelijk gelabeld zijn. Voor puur tekstuele berichten is die plicht minder scherp, behalve als de tekst mensen waarschijnlijk op het verkeerde been zet. Dat maakt de praktijk bij politieke boodschappen ingewikkeld.
Er is daarnaast een nieuwe EU-verordening voor politieke advertenties met extra regels voor herkenbaarheid en targeting. Die geldt vooral voor betaalde plaatsingen en sponsordeals. Organische berichten vallen daar niet altijd onder. De Digital Services Act verplicht platforms wel tot meer openheid over adverteerders en moderatie.
āAI-gegenereerde content is tekst, beeld of audio die grotendeels door een model is gemaakt, niet door een mens.ā
In Nederland is er op het moment van schrijven geen specifieke wet die AI-gebruik in partijcommunicatie apart regelt. De algemene regels voor misleiding en de Nederlandse Reclame Code blijven wel van kracht. Partijen die AI inzetten, worden daarom aangespoord om helder te zijn over de herkomst van content. Een simpele label of toelichting kan al helpen om vertrouwen te behouden.
Risicoās voor kiezersvertrouwen
AI-teksten kunnen efficiƫnt zijn, maar het risico op foutjes en onbedoelde verdraaiingen blijft. Modellen kunnen onnauwkeurige feiten produceren als de opdracht onduidelijk is. Dat is gevoelig bij politiek, waar juist nuance en context belangrijk zijn. Zonder controle kan een bericht snel verkeerde informatie verspreiden.
Ook speelt het gevoel van authenticiteit mee. Kiezers willen weten of een politicus zelf aan het woord is. Als berichten grotendeels door een systeem zijn opgesteld, kan dat afstand scheppen. Transparantie over de werkwijze helpt om die kloof kleiner te maken.
Daarom is menselijke redactie cruciaal. Een team moet feitelijke checks doen en de toonafspraken bewaken. Logboeken met prompts en versies maken het proces achteraf controleerbaar. Zo blijft de verantwoordelijkheid bij de afzender, niet bij het model.
Platforms stellen extra eisen
Grote platforms scherpen hun regels voor politieke content aan. Google en Meta vragen al langer om duidelijke aanduidingen bij synthetische beelden in verkiezingsadvertenties. TikTok verbiedt politieke advertenties geheel. Wie posts betaalt of promoot, moet dus extra opletten.
Voor organische berichten gelden vaak mildere eisen, maar er komen meer detectietools en meldknoppen. Platforms labelen steeds vaker AI-gegenereerde video en audio, zeker rond verkiezingen. Tekst is lastiger automatisch te herkennen. Daardoor ligt de bewijslast nu vooral bij makers en partijen.
Niet-naleving kan leiden tot verwijdering van content of beperkingen in bereik. In ernstige gevallen volgen sancties vanuit toezichthouders op grond van de DSA. Campagneteams doen er daarom goed aan interne checklists te gebruiken. Denk aan verplichte labels, factcheck en archivering van prompts.
Wat dit betekent nu
Voor partijen is AI op dit moment vooral een hulpmiddel, geen vrijbrief. De AI Act brengt de komende jaren strengere transparantieplichten voor deepfakes en synthetische content met risico op misleiding. Voor gewone AI-teksten zonder betaalde plaatsing is labelen niet altijd wettelijk vereist, maar wel verstandig. Heldere vermelding voorkomt discussie achteraf.
De AVG blijft intussen onverminderd gelden. Wie persoonlijke data of profielinformatie in een AI-tool stopt, moet dataminimalisatie toepassen en passende beveiliging kiezen. Het is niet bekend of D66 voor deze berichten persoonsgegevens gebruikte. De Autoriteit Persoonsgegevens kan bij klachten onderzoek doen.
De verwachting is dat meer Europese partijen AI in hun communicatie inzetten. Dat vraagt om duidelijke huisregels, transparantie voor kiezers en technische waarborgen. Wie nu investeert in controleerbare processen, verkleint juridische en reputatierisicoās. Zo kan AI helpen zonder het publieke vertrouwen te schaden.