VVD-leider Dilan Yesilgöz hield onlangs in België een toespraak voor liberale politici. De tekst was volledig geschreven met generatieve AI. Daarmee laat zij zien hoe snel algoritmen ook de politieke communicatie binnendringen. Het zet tegelijk de spotlight op transparantie-eisen uit de Europese AI-verordening en de AVG.
Toespraak 100% AI-gegenereerd
Dilan Yesilgöz, op het moment van schrijven partijleider van de VVD, gebruikte een systeem voor generatieve AI om haar Belgische optreden vorm te geven. Generatieve AI is software die nieuwe tekst, beelden of audio maakt op basis van voorbeelddata. De boodschap: technologie is niet alleen een onderwerp van beleid, maar ook een hulpmiddel op het podium. Dat maakt het gebruik meteen zichtbaar en bespreekbaar.
Welke tool of welk model is gebruikt, is niet openbaar gemaakt. Zonder die informatie is onduidelijk welke veiligheidsmaatregelen, databronnen en filters zijn toegepast. Dat is relevant, omdat verschillende aanbieders — zoals OpenAI, Google en Anthropic — andere keuzes maken in training en moderatie. Die keuzes beïnvloeden toon, feitelijkheid en mogelijke vooroordelen in de tekst.
Het gebruik van AI in toespraken is niet nieuw, maar “100% AI” is een duidelijke stap. Het vervaagt de grens tussen menselijke inbreng en machine-output. Politici en speechschrijvers zullen daarom vaker moeten uitleggen hoe een tekst tot stand kwam. Publiek en media vragen immers om controleerbaarheid.
Generatieve AI: software die op basis van voorbeelden nieuwe inhoud maakt, zoals tekst, audio of beelden.
Transparantieplicht onder EU-wet
De Europese AI-verordening (AI Act) verplicht tot duidelijke aanduiding van synthetische content, zoals AI-gegenereerde tekst en deepfakes. Die transparantieplichten gelden in de EU sinds 2025 en raken ook politieke communicatie. Wie AI inzet, moet het publiek laten weten dat het om gegenereerde inhoud gaat. Een vermelding vooraf of een label in publicaties is daarbij de norm.
Daarnaast eist de EU-verordening voor politieke advertenties extra transparantie over herkomst, targeting en financiering. De regels beperken profilering op gevoelige kenmerken, zoals politieke opvattingen. Campagneteams die AI gebruiken voor teksten of segmentatie moeten dus controleren of targeting en data toegestaan zijn. Overtredingen kunnen leiden tot handhaving door nationale toezichthouders.
De AVG blijft onverkort van kracht als persoonsgegevens worden verwerkt. Dat betekent dataminimalisatie, een rechtmatige grondslag en goede beveiliging, bijvoorbeeld versleuteling. Worden contactenbestanden of kiezersvragen gebruikt om een model te sturen, dan hoort daar een duidelijke privacyverklaring en verwerkersafspraken bij.
Voor partijen en fondsenwervers betekent dit: interne richtlijnen, een register van AI-gebruik en verplichte labels. Ook afspraken over bewaring van prompten en versies helpen om achteraf verantwoording af te leggen. Zo sluit de praktijk aan op wet- en regelgeving en beperkt men risico’s.
Risico’s op misleiding en bias
AI-modellen kunnen “hallucineren”: overtuigende maar onjuiste feiten produceren. Een politieke toespraak die daarop leunt, kan kiezers misleiden zonder dat dit direct zichtbaar is. Factchecking en broncontrole blijven daarom een vaste stap, ook als de tekst soepel en logisch klinkt. Zonder check is de kans op fouten groot.
Bias is een tweede risico. Modellen leren van bestaande teksten en nemen daarin aanwezige vooroordelen over. Dat kan leiden tot stereotypering of ongelijke framing van thema’s en groepen. Het vraagt om redactie door mensen en duidelijke richtlijnen over toon en inclusiviteit.
Verder kan AI de grens met imitatie of deepfakes overschrijden, zeker bij stemklonen of synthetische video. De AI-verordening verplicht dan tot zichtbare waarschuwingen. Publieke instellingen en media doen er goed aan zulke labels te eisen bij inzendingen en optredens.
Tot slot speelt auteursrecht. Als AI stukjes tekst van bestaande auteurs te dicht benadert, kan dat problemen geven. Een plagiaatcontrole en herformulering zijn daarom verstandig voordat een speech live gaat.
Wat dit vraagt van partijen
Partijen hebben baat bij een vast proces: prompten, feitcontrole, juridische check en labelen. Leg vast wie welke stap zet en wie eindverantwoordelijk is. Zo blijft het duidelijk wanneer een mens de regie neemt. En dat verhoogt vertrouwen bij burgers en pers.
Technisch helpt het om met “guardrails” te werken: verboden onderwerpen, verplichte bronnen en toonrichtlijnen. Sommige leveranciers bieden beheertools om dit centraal af te dwingen. Voor kleine teams kan een checklist hetzelfde effect hebben. Documenteer keuzes en bewaar versies voor verantwoording.
Wees transparant naar het publiek: een korte noot onderaan een speech of in de beschrijving van een video volstaat vaak. Benoem dat AI is gebruikt en hoe de inhoud is gecontroleerd. Houd het simpel en begrijpelijk. Dat sluit aan bij de geest van de AI-verordening.
Train woordvoerders en kandidaten in het herkennen van AI-fouten. Laat ze oefenen met voorbeelden van hallucinaties en partijdige formuleringen. De menselijke eindredactie blijft de laatste drempel. Daarmee voorkom je reputatieschade.
Nederland en België in context
In Nederland publiceerde de rijksoverheid richtlijnen voor verantwoord gebruik van generatieve AI in beleid en communicatie. De Autoriteit Persoonsgegevens benadrukt daarbij de AVG-principes, zoals dataminimalisatie en transparantie. Media en maatschappelijke organisaties vragen om duidelijke labels bij synthetische content. Dat vormt de lat waar ook politieke partijen aan worden gehouden.
In België wijzen de privacytoezichthouder (GBA/APD) en mediatoezichthouders op soortgelijke aandachtspunten. Campagnes die AI inzetten, moeten rekening houden met meertaligheid en heldere waarschuwingen in elke taalversie. Ook hier geldt dat politieke targeting op gevoelige kenmerken aan banden is gelegd. Handhaving kan per verkiezingscyclus strenger worden.
Voor grensoverschrijdende optredens, zoals bij Belgische liberalen, telt het strengste toepasselijke kader. Teams doen er goed aan vooraf te bepalen welke labels en verklaringen nodig zijn. Dat voorkomt discussies achteraf over verantwoordingsplicht. En het houdt de focus op inhoud in plaats van op de techniek.
Het optreden van Yesilgöz laat zien dat AI in de Europese politiek is genormaliseerd. De volgende stap is volwassen governance. Met heldere processen en zichtbare labels kan AI waarde bieden zonder het publiek te verwarren. Zo groeien technologie en democratie samen op.