Premier Rob Jetten heeft onlangs bevestigd dat hij sommige berichten met hulp van kunstmatige intelligentie liet opstellen. Het gaat om teksten voor publieke communicatie, zoals posts en toelichtingen. De kwestie speelt in Den Haag en raakt aan regels in de hele EU. Het doel was snelheid en een heldere toon, maar het roept vragen op over transparantie en verantwoordelijkheid.
Jetten gebruikte AI-hulp
Jetten, op het moment van schrijven premier, gaf aan AI te gebruiken als schrijfhulp bij het formuleren van berichten. Het gaat om het herschrijven, inkorten of aanscherpen van teksten. Zulke hulpmiddelen maken een eerste versie, waarna een medewerker of de gebruiker zelf de tekst aanpast. Welke specifieke dienst is gebruikt, is op het moment van schrijven niet publiek bekend.
Generatieve AI is software die op basis van voorbeelden nieuwe tekst, beeld of audio maakt. Zulke systemen zijn breed beschikbaar, met bekende namen als ChatGPT van OpenAI, Gemini van Google en Copilot van Microsoft. Ze kunnen toon en structuur verbeteren, maar produceren soms ook foutieve of verzonnen informatie. Daarom vragen experts om menselijke controle voor publicatie.
Generatieve AI: software die nieuwe inhoud maakt, zoals tekst of beeld, op basis van patronen in bestaande data.
De inzet van dit soort hulpmiddelen in politieke communicatie is niet verboden. Het is wel gevoelig, omdat het de grens raakt tussen menselijke en machinale auteurschap. Kiezers willen weten wie spreekt: de bestuurder zelf, een team, of een algoritme. Die vraag staat nu scherper op de agenda.
Transparantie is nu onduidelijk
Het is niet duidelijk of bij de AI-ondersteunde berichten zichtbaar werd gemaakt dat een algoritme meeschreef. Voor burgers is die informatie relevant om de herkomst en betrouwbaarheid te kunnen beoordelen. Transparantie vergroot vertrouwen, zeker bij boodschappen van de overheid. Zonder toelichting kan twijfel ontstaan over authenticiteit.
De Europese AI-verordening (AI Act) legt vooral plichten op aan makers en aanbieders van generatieve modellen. Voor gebruikers in de publieke sector ontstaat echter een verwachting: maak duidelijk wanneer AI een rol had. Dat kan in de berichttekst, in een colofon of via een publicatiebeleid. Zoān aanpak sluit aan bij het principe van open en controleerbare overheidscommunicatie.
In Nederland gelden daarnaast bestaande openheidsnormen. De Wet open overheid (Woo) en de Archiefwet verplichten tot goede dossiervorming en vindbaarheid. Als AI-gegenereerde teksten worden gebruikt, horen versies, prompts en keuzes te worden vastgelegd. Dat maakt later uitleg, verantwoording en inzage mogelijk.
Juridische plichten voor overheid
Bij het invoeren van tekst in een externe AI-dienst spelen privacyregels. De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) eist dataminimalisatie en duidelijke doelen. Gevoelige of herleidbare informatie hoort niet in een generiek systeem zonder passende waarborgen. Versleuteling en het uitschakelen van modeltraining op ingevoerde data zijn dan randvoorwaarden.
Er is ook het vraagstuk van doorgifte buiten de EU. Als een dienst data verwerkt in de VS, zijn standaardclausules en een risicoafweging nodig. Overheidsorganisaties kiezen daarom vaak voor EU-hosting of eigen infrastructuur. Dit beperkt risicoās en vergemakkelijkt naleving.
De AI Act classificeert generatieve modellen als algemene-doel-systemen. Aanbieders moeten onder meer samenvattingen van trainingsdata publiceren en maatregelen tegen misbruik nemen. Voor overheidsgebruikers betekent dit: kies diensten die aan deze plichten voldoen en leg interne spelregels vast. Zo blijven juridische en reputatierisicoās beheersbaar.
Risicoās bij tekstalgoritmen
AI-systemen kunnen overtuigend formuleren, maar ook hallucineren: ze verzinnen feiten of bronverwijzingen. In politieke context kan dat leiden tot misinformatie of onbedoelde aannames. Menselijke controle en factcheck vooraf zijn daarom nodig. Ook een duidelijk goedkeuringsproces helpt fouten te voorkomen.
Daarnaast kan de schrijfstijl eendimensionaal worden. Algoritmen neigen naar middelmaat en veilige formuleringen. Dat is handig voor snelheid, maar verzwakt soms de inhoud. Voor complexe of gevoelige dossiers blijft maatwerk door inhoudelijke experts nodig.
Leveranciers verschillen in databehoud en beveiliging. OpenAI, Google en Microsoft bieden instellingen om ingevoerde gegevens niet te gebruiken voor training, maar die staan niet altijd standaard aan. Overheden doen er goed aan contractueel logging, retentie en toegangsrechten te regelen. Interne alternatieven, zoals een afgeschermd model op EU-infrastructuur, verkleinen de kans op datalekken.
Wat nu nodig is
De kern is voorspelbaarheid richting burgers. Publiceer een helder beleid: wanneer wordt AI ingezet, hoe wordt gecontroleerd, en hoe wordt dit gemeld. Een vaste disclosure-regel ā bijvoorbeeld āopgesteld met AI en gecontroleerd door redactieā ā helpt. Dit is eenvoudig uit te voeren en verhoogt vertrouwen.
Leg ook vast wat niet met AI mag. Denk aan gevoelige onderhandelingen, juridische standpunten of persoonsgegevens. Stel een checklist op voor AVG, Woo en Archiefwet, inclusief archivering van prompts en versies. Train teams in veilig en verantwoord gebruik.
De stap van Jetten maakt een breder Europees vraagstuk zichtbaar: hoe gebruiken bestuurders generatieve AI zonder dat transparantie en rechtsstatelijke principes lijden? Met duidelijke regels, passende techniek en openheid is dat mogelijk. De Europese AI-verordening biedt het kader; nationale overheden moeten het nu praktisch invullen. Dat maakt politieke communicatie moderner, maar ook controleerbaar.