Rob Jetten, op het moment van schrijven minister-president, zet generatieve AI in voor zijn berichten op sociale media. Dat gebeurt in Den Haag als onderdeel van zijn online communicatie. Het doel is sneller werken en een consistente toon. Tegelijk groeit de zorg dat burgers gaan twijfelen: is de premier aan het woord of een algoritme, en wat betekenen de Europese AI-verordening en de AVG voor deze praktijk?
Premier gebruikt AI bewust
Generatieve AI is software die op basis van voorbeelden nieuwe tekst of beeld maakt. Denk aan systemen die een eerste versie van een bericht schrijven, waarna een mens de tekst controleert en aanpast. Jetten maakt dit gebruik openbaar, wat past bij het principe van transparantie bij overheidscommunicatie. Openheid kan wantrouwen verminderen, maar zet ook de lat hoger voor duidelijke toelichting.
Het voornaamste voordeel is snelheid: conceptteksten liggen er in seconden. Ook kan AI helpen de toon aan te passen aan verschillende doelgroepen. Dit zijn praktische redenen die veel organisaties noemen bij inzet van dergelijke systemen. Toch blijft menselijke eindredactie nodig om fouten en ongewenste formuleringen te voorkomen.
Belangrijk is welke grenzen worden gehanteerd. Bij rijkscommunicatie gelden al interne richtlijnen voor feitelijke juistheid en controle. Die horen ook te gelden bij AI-assistentie: geen geautomatiseerde plaatsing, geen manipulatieve formuleringen en geen synthetische beelden die op echte video lijken. Duidelijke spelregels verkleinen de kans op misleiding.
Risico op verwarring groot
Als AI-teksten zonder toelichting verschijnen, kunnen burgers de herkomst verkeerd inschatten. Dat schaadt vertrouwen, zeker bij politieke leiders. Mensen willen weten of woorden direct van een bestuurder komen, of dat een model de zinnen heeft geformuleerd. Transparantie over AI-gebruik helpt verwachtingen te managen.
De stijl van AI kan bovendien glad of afstandelijk aanvoelen. Dat vergroot het risico dat berichten generiek lijken en minder authentiek overkomen. Een korte toelichting ā bijvoorbeeld in het profiel of per post ā kan die twijfel wegnemen. Zo blijft duidelijk welke rol een mens speelt en wat een systeem heeft aangeleverd.
Ook media-educatie is hier relevant. Veel Nederlanders herkennen AI-gegenereerde tekst nog niet goed. Uitleg in begrijpelijke taal over hoe zoān hulpmiddel werkt, maakt het publiek weerbaarder. Dat is in lijn met bredere digitale geletterdheid in het onderwijs en bij de overheid.
āIs dit de premier of een chatbot?ā is de kernvraag zodra AI-teksten niet als zodanig herkenbaar zijn.
AI-verordening eist transparantie
De Europese AI-verordening (AI Act) brengt nieuwe plichten voor synthetische media. Wie realistisch lijkend beeld, audio of video publiceert dat door AI is gemaakt of gemanipuleerd, moet dat duidelijk vermelden. Ook bij interactieve AI ā wanneer mensen met een systeem praten ā moet de gebruiker weten dat het om een algoritme gaat. Deze regels zijn bedoeld om misleiding te voorkomen.
Voor door AI geassisteerde tekst die door een mens wordt geplaatst, bestaat geen expliciete labelplicht. Toch adviseert de Europese Commissie overheden om transparant te zijn bij communicatie naar burgers. Dat sluit aan bij de Nederlandse openheidsnormen voor rijkscommunicatie. Een vaste, niet-opdringerige vermelding kan hier volstaan.
De AVG blijft daarnaast leidend. Dataminimalisatie en versleuteling zijn verplicht wanneer persoonsgegevens in prompt of concept terechtkomen. Werken met Europese of geĆ«igende cloudlocaties en het uitschakelen van trainingsopties op ingezonden data verkleinen privacyrisicoās. Een verwerkersovereenkomst met de aanbieder van het AI-systeem is daarbij essentieel.
Partij versus overheid scheiden
Het onderscheid tussen rijkskanalen en partijkanalen is cruciaal. Op overheidskanalen geldt neutraliteit en een hoge transparantiestandaard. Partijkanalen hebben meer ruimte voor politieke toon, maar vallen bij betaalde berichten onder strenge labelplichten uit de Europese en Nederlandse regels voor politieke advertenties. Duidelijke scheiding voorkomt juridische en reputatierisicoās.
Grote platforms zoals Meta en X hebben eigen regels voor politieke en AI-gegenereerde content. Die vereisen vaak expliciete aanduidingen en restricties bij targeting. Niet naleven kan leiden tot verwijdering of terugschaling van bereik. Afstemming tussen het communicatieteam en platformrichtlijnen is daarom nodig.
Voor publieksvertrouwen helpt ook consistentie. Als AI wordt gebruikt, moet dat op alle relevante kanalen op dezelfde manier worden vermeld. Zo ontstaat geen wirwar aan signalen voor burgers. EĆ©n centrale uitlegpagina kan toelichten wat er wel en niet met AI gebeurt.
Wat werkt en wat ontbreekt
AI is nuttig voor eerste concepten, samenvattingen en het variƫren van toon. Het versnelt werkprocessen en kan fouten opsporen. Wat vaak ontbreekt, is een zichtbaar label bij berichten en een korte uitleg over werkwijze en waarborgen. Juist dat maakt het verschil voor vertrouwen.
Een risico blijft āhallucinatieā: het model verzint feiten als de prompt of context onduidelijk is. Daarom zijn bronvermelding en factcheck door mensen onmisbaar. Ook is het verstandig om gevoelige of vertrouwelijke informatie nooit in prompts te zetten. Interne richtlijnen moeten dit expliciet verbieden en handhaven.
Verder is auditbaarheid nodig. Log bij wat door AI is gesuggereerd en wat de mens heeft aangepast. Dat maakt achteraf verantwoording mogelijk bij incidenten. Het past bij de zorgplicht van de overheid richting burgers en toezichthouders.
Stappen voor betrouwbaar gebruik
Formuleer een publiek toegankelijke AI-notitie: doel, grenzen, privacymaatregelen en wie beslist over plaatsing. Voeg een korte, consistente vermelding toe bij posts, bijvoorbeeld āmet hulp van AI opgesteld, menselijk gecontroleerdā. Dat is helder zonder de boodschap te overschaduwen. Het laat zien dat toezicht en verantwoordelijkheid bij mensen blijven.
Kies leveranciers die voldoen aan Europese eisen en bied opt-outs tegen modeltraining met overheidsteksten. Schakel waar mogelijk enterprise-varianten in met datagaranties. Train medewerkers in veilige prompts en in het herkennen van modelfouten. Zo verklein je juridische en reputatierisicoās.
Plan bovendien periodieke evaluaties. Meet leesbaarheid, foutpercentages en publieksvertrouwen. Stel op basis daarvan de inzet bij. Transparant AI-gebruik kan dan juist bijdragen aan efficiƫnte Ʃn betrouwbare overheidscommunicatie.