Studenten laten scriptie massaal door AI schrijven, universiteiten kunnen het nauwelijks bewijzen

Een op de vijf masterscripties aan Nederlandse universiteiten is grotendeels door een chatbot geschreven. Dat blijkt uit onderzoek dat RTL Nieuws dinsdag 14 oktober publiceerde. Twee afgestudeerden geven openlijk toe dat 86 en 90 procent van hun scriptie door ChatGPT en Claude is geschreven.

RTL liet honderden recente masterscripties van twaalf universiteiten controleren met Pangram, een programma dat herkent of een tekst door AI is gemaakt. Bij een op de vijf scripties had de chatbot meer geschreven dan de student zelf. Zes procent was bijna helemaal door AI gemaakt. Minister Letschert van Onderwijs noemt het fraude en wil dat universiteiten ingrijpen.

De studenten die RTL sprak, vinden het heel normaal. “Iedereen doet het”, zeggen ze. De afgestudeerde met de scriptie van 86 procent AI: “Ik vind het vrij naïef van universiteiten om te denken dat het niet gebeurt.” De student die 90 procent door Claude liet schrijven: “Niemand sluit zich nog op in een kamer met stapels boeken om daar later met een tekst uit te komen.”

Op TikTok leer je in vijf seconden de detector omzeilen

Wie wil weten hoe studenten buiten beeld blijven, hoeft niet ver te zoeken. Op TikTok staat het vol met Nederlandse video’s die uitleggen hoe je een AI-tekst “menselijk” maakt. Het doel staat er vaak letterlijk bij: handig als je “AI-detectors wilt omzeilen”.

Daarnaast zijn er betaalde “humanizers”: programma’s die een AI-tekst zo herschrijven dat de detector niets meer ziet. De makers beloven slagingspercentages tot 97 procent, maar die claims zijn nooit onafhankelijk getest. Of de trucs blijven werken, is de vraag. AI-engineer Akhil waarschuwt in een veelbekeken video dat Turnitin in februari 2026 juist een update heeft uitgerold die herschreven AI-tekst beter herkent.

Universiteiten zien beide kanten

Het universiteitsblad Folia deed begin oktober een eigen test. Het liet vijftig bachelorscripties van de economiefaculteit van de UvA door dezelfde detector lopen. Bij 48 van de 50 sloeg het programma aan. Bij een op de vier scripties zag het zelfs 100 procent AI. Tien scripties uit 2021, van voor ChatGPT, bleven helemaal schoon.

Een deel van die studenten had wel een verklaring getekend dat ze geen AI hadden gebruikt. Toch is het niet automatisch fraude. De UvA staat AI onder voorwaarden toe, maar elke faculteit heeft andere regels. Decaan Marc Salomon van de economiefaculteit zegt tegen Folia: “Een detectorscore is geen hard bewijs voor fraude.”

De cijfers van RTL en Folia komen allemaal van Pangram. De maker zegt dat het programma maar één op de tienduizend menselijke teksten ten onrechte als AI aanmerkt. Onafhankelijke onderzoekers komen hoger uit, tot enkele procenten. Een score is een schatting, geen bewijs.

Universiteiten hebben intussen ook zorgen over de controlesoftware zelf. Turnitin wil ingeleverd studentenwerk gebruiken om eigen AI te trainen. Nederlandse universiteiten gebruiken Turnitin via Ephorus en hebben nog geen stappen gezet.

Opleidingen bepalen bovendien nu zelf wat studenten wel of niet mogen met AI. Totdat er landelijke regels zijn, geldt de lijn van de rechter: een rode detector alleen is niet genoeg om een student van fraude te beschuldigen.

Rechtszaken rondom AI zijn moeilijk te onderbouwen

Universiteiten kunnen AI-fraude moeilijk bewijzen. De Raad van State, de hoogste onderwijsrechter, oordeelde eind augustus “dat fraude buiten redelijke twijfel moet vaststaan.” Met andere woorden: bewijs bij fraude moet waterdicht zijn. En dat is vaak niet het geval.

Toch zijn er wel al rechtszaken geweest die studenten duperen. Zo werd een student van de Rijksuniversiteit Groningen een jaar geschorst omdat zijn bronnenlijst elf verzonnen bronnen bevatte. Hij had de lijst door ChatGPT laten ordenen en noemde het een slordigheid. De rechter gaf hem gelijk: opzet was niet bewezen, dus werd zijn schorsing ingetrokken.

Een masterstudente van de Erasmus Universiteit verloor haar zaak wel. Zij had in tijdnood de bronnenlijst van twee papers door ChatGPT laten verzinnen en bij het eerste paper geen AI-verklaring ingeleverd. De examencommissie verklaarde beide papers ongeldig, sloot haar uit van de herkansing en gaf haar een berisping. Daardoor kan ze pas volgend studiejaar afstuderen. De rechter vond dat niet te zwaar.

Docenten kiezen voor het mondeling

Omdat de software geen zekerheid geeft, grijpen docenten terug op een ouder middel: het mondeling. Hoogleraar Lucienne van der Geld van de Radboud Universiteit doet dat al jaren. “Collega’s vonden mijn mondelinge tentamens een beetje ouderwets. Nu sta ik ermee in de belangstelling”, zei ze tegen WNL. De economiefaculteit van de UvA voert vier voortgangsgesprekken per scriptie en laat studenten hun werk mondeling verdedigen.

Niet iedereen wil de jacht op AI opvoeren. Hoogleraar Rens Bod van de UvA: “Ik vind het heel jammer dat docenten hierdoor zo nadrukkelijk politieagenten worden.” Studentenvakbond LSVb klaagt dat studenten soms onterecht voor fraudeur worden uitgemaakt.