In Nederland is een boekhouder ontslagen omdat kunstmatige intelligentie een groot deel van zijn werk heeft overgenomen. Het accountantskantoor stelt dat de functie hierdoor bedrijfseconomisch is vervallen. De organisatie zegt dat nieuwe software routinetaken sneller en met minder fouten uitvoert. Het besluit zet de discussie aan over wetgeving, privacy en scholing in de sector.
Automatisering maakt functie overbodig
Boekhoudpakketten nemen steeds meer werk uit handen. Denk aan automatische herkenning van facturen, btw-controles en bankkoppelingen die mutaties direct verwerken. Het kantoor zegt dat deze functies het aantal handmatige boekingen sterk hebben verlaagd. Daardoor blijft minder terugkerend werk over voor een afzonderlijke boekhoudfunctie.
Nieuwe algoritmen leren patronen in facturen en journaalposten. Ze stellen regels voor en boeken herhaalde posten zelfstandig. De medewerker hoeft dan vooral nog te controleren en uitzonderingen af te handelen. Dat verschuift het werk van invoer naar beoordeling.
Toch is menselijk toezicht nodig. AI kan bedragen of btw-codes verkeerd lezen, vooral bij afwijkende lay-outs of buitenlandse facturen. Ook kunnen boekingsregels botsen met interne afspraken of fiscale keuzes. Het kantoor meldt daarom dat controles blijven, maar minder arbeid vragen.
Veelgebruikte AI bij boekhouding
In Nederland bieden bekende pakketten zoals Exact, Yuki (Visma) en Twinfield (Wolters Kluwer) al jaren geautomatiseerde functies. Ze gebruiken onder meer optische tekenherkenning (OCR) en zelflerende regels om kosten en btw-codes te kiezen. Ook tools als Basecone, Klippa en Rossum helpen bij het herkennen en routeren van documenten. Deze functies verminderen het handwerk in administraties.
Naast boekingssoftware gebruiken kantoren vaak generatieve systemen voor teksten. ChatGPT van OpenAI en Microsoft Copilot schrijven e-mails, opzetjes voor toelichtingen en simpele memo’s. Generatieve AI is software die op basis van voorbeelden zelf nieuwe tekst, code of beelden maakt. Dat scheelt tijd bij standaardcorrespondentie en uitleg aan klanten.
Niet elke taak leent zich voor volledige automatisering. Complexe btw-vragen, bijzondere posten en dossiervorming vragen context en vakkennis. Veel kantoren combineren daarom AI met vaste kwaliteitsstappen en vier-ogencontroles. Dat verkleint de kans op fouten en aansprakelijkheidsrisico’s.
Generatieve AI is software die op basis van voorbeelden nieuwe inhoud creëert, zoals tekst, code of beelden, zonder die letterlijk te kopiëren.
Ontslagrecht bij automatisering
Automatisering kan in Nederland een reden zijn voor ontslag om bedrijfseconomische redenen. De werkgever moet daarbij de UWV-route volgen en aantonen dat functies structureel vervallen. Ook geldt de herplaatsingsplicht: kijken of de werknemer in een andere rol kan doorstromen. Scholing kan hierbij een optie zijn als een passende functie in zicht is.
Bij ontslag hoort in principe een transitievergoeding. Ondernemingsraden moeten worden betrokken bij grotere reorganisaties. Dossiervorming is belangrijk om te laten zien dat alternatieven zijn onderzocht. Zonder goede onderbouwing kan ontslag worden teruggedraaid door de rechter.
AI verandert dus niet alleen het werk, maar raakt ook het arbeidsrecht. Werkgevers die taken automatiseren, moeten tijdig functies opnieuw beschrijven. Ook helpt het om leerpaden aan te bieden richting controletaken of klantadvies. Dat verkleint juridische risico’s en behoudt kennis.
AI-verordening en kantoorsoftware
De Europese AI-verordening (AI Act) zet nieuwe regels voor aanbieders en gebruikers van AI. Kantoorsoftware voor boekhouden valt meestal niet in de categorie hoog risico. Systemen voor personeelsselectie en -beoordeling vallen dat wél en krijgen strikte eisen. Denk aan risicobeheer, documentatie en menselijk toezicht.
Generatieve AI zoals ChatGPT en andere algemene modellen gelden als general-purpose AI. Voor deze modellen komen transparantie-eisen en technische documentatie. Deployers, zoals kantoren die AI inzetten, krijgen vooral plichten bij hoog-risico-toepassingen. Op het moment van schrijven treden de regels gefaseerd in werking tussen 2025 en 2027.
Voor de praktijk betekent dit: check of een AI-toepassing hoog risico is en vraag leveranciers om conformiteitsinformatie. Leg intern vast hoe medewerkers AI mogen gebruiken. En zorg dat een mens de eindbeslissing behoudt bij financiële rapportages. Zo sluit de inzet aan bij de AI Act én bij bestaande kwaliteitsnormen.
AVG-eisen voor financiële data
Financiële administraties bevatten vaak persoonsgegevens, zoals namen op facturen. De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) blijft dus van kracht. Dat vereist onder meer dataminimalisatie, versleuteling en duidelijke afspraken met cloudleveranciers. Een verwerkersovereenkomst is verplicht als een dienst persoonsgegevens verwerkt.
Bij generatieve AI speelt nog een extra punt: wat gebeurt er met invoer en uitkomsten. Gebruik bij voorkeur bedrijfsversies die invoer niet gebruiken voor trainingsdoeleinden. Beperk gevoelige data in prompts en log gebruik voor audits. Zo verklein je het risico op datalekken en ongewenste hergebruik van gegevens.
Transparantie naar klanten hoort hier ook bij. Leg uit welke systemen je gebruikt en hoe de controle is geregeld. Maak duidelijk wie verantwoordelijk is bij fouten en hoe correcties worden gedaan. Dit bouwt vertrouwen en voldoet aan de informatieplicht van de AVG.
Omscholing en taken verschuiven
Voor boekhouders verschuift het werk van invoer naar interpretatie en klantadvies. Sectororganisaties zoals de NBA en NOAB benadrukken digitale vaardigheden en data-analyse. Permanente educatie kan medewerkers helpen om met AI-systemen te werken. Denk aan cursussen over controles, uitzonderingen en dossiervorming met AI-hulpmiddelen.
Kantoren die tijdig inzetten op scholing profiteren van snellere processen. Ze houden kwaliteit op peil en verdelen werk anders over het team. Junioren kunnen sneller instromen via AI-ondersteunde workflows. Seniors richten zich op complexe beoordelingen en klantrelaties.
Het ontslag in deze zaak laat zien dat keuzes nu gemaakt worden. Organisaties die automatiseren, moeten mens en machine goed laten samenwerken. Met duidelijke rollen, toezicht en opleiding. Dat maakt de winst van AI houdbaar en sociaal verantwoord.