Ongeveer de helft van de Nederlandse accountantskantoren haalt op dit moment te weinig uit kunstmatige intelligentie. Dat blijkt uit recent onderzoek onder de sector. Veel kantoren experimenteren met ChatGPT of functies in boekhoudsoftware, maar het blijft vaak bij losse pilots. De Europese AI-verordening (AI Act) dwingt bovendien tot keuzes: wat zijn de gevolgen voor accountantskantoren en hoe borg je privacy onder de AVG?
Accountants benutten AI beperkt
Uit het onderzoek komt naar voren dat veel kantoren wel starten met AI, maar weinig opschalen. Proeven leveren tijdwinst op, maar de winst blijft vaak lokaal en moeilijk meetbaar. Daardoor blijft het rendement onduidelijk en blijft een brede uitrol achter.
De inzet zit nu vooral in teksttaken, zoals samenvattingen, e‑mailvoorstellen en zoekwerk. In boekhoudpakketten helpen algoritmen met automatische boekingssuggesties en factuurherkenning, bijvoorbeeld in producten van Exact of Visma | Yuki. Grote taalmodellen, zoals ChatGPT of Google Gemini, zijn systemen die tekst genereren op basis van voorbeelddata.
Mogelijkheden in controle- en adviesprocessen worden minder gebruikt. Denk aan risicoanalyse, dossiervorming en planning. Integratie van AI in vaste werkstromen is nog zeldzaam.
Ruwweg één op de twee kantoren zegt op het moment van schrijven dat het ‘te weinig’ rendement uit AI haalt.
Knelpunten: data en kennis
Datakwaliteit en integratie zijn een eerste struikelblok. Gegevens staan verspreid over boekhoudpakketten, scan‑en‑herkenoplossingen en CRM. Koppelingen, standaardisatie en controle op OCR‑fouten kosten tijd en aandacht.
Ook ontbreken vaak vaardigheden en tijd om te experimenteren. Medewerkers krijgen weinig training in prompten en datadenken, terwijl mkb‑kantoren beperkte middelen hebben. Zonder duidelijke proceskennis leveren modellen wisselende resultaten op.
Daarnaast speelt zorg over fouten en aansprakelijkheid. Generatieve systemen kunnen onjuiste of verzonnen uitkomsten geven, zogeheten hallucinaties. Extra collegiale toetsing en dossiervorming zijn nodig om kwaliteit en naleving te borgen.
Druk door AI‑verordening
De Europese AI‑verordening treedt gefaseerd in werking tussen 2024 en 2026, op het moment van schrijven. Kantoren die AI inzetten, vallen meestal in de rol van ‘gebruiker’ en moeten risico’s in kaart brengen. Voor modellen met algemeen doel (zoals ChatGPT of Gemini) gelden transparantie‑ en evaluatieplichten bij inzet in processen.
Toepassingen in de accountancy zijn vaak besluitondersteunend en dus meestal geen hoog‑risico‑AI. Toch vragen de regels om documentatie, datagovernance en menselijk toezicht. Leveranciers moeten aantonen hoe hun systemen zijn getraind; gebruikers moeten de bedrijfsrisico’s vastleggen.
De AVG blijft leidend bij cliëntdata. Dataminimalisatie, pseudonimisering en duidelijke verwerkersovereenkomsten met aanbieders als OpenAI en Microsoft zijn noodzakelijk. Let op doorgifte buiten de EU; oplossingen als de EU Data Boundary van Microsoft verminderen risico, maar vereisen contractuele en technische checks.
Kansen in dagelijkse praktijk
Factuurverwerking en automatische boekingen leveren snelle winst op. Machinelearning in pakketten van bijvoorbeeld Exact en Visma | Yuki herkent leveranciers, btw‑codes en grootboekrekeningen. Minder handwerk betekent tijd voor advies, mits controles blijven staan.
Voor controle en data‑analyse komen tools als Caseware en MindBridge in beeld. Anomaliedetectie is een methode die afwijkingen in grote datasets opspoort en zo risico’s zichtbaar maakt. Het is ondersteuning voor de accountant, geen vervanging.
Ook productiviteitstools winnen terrein. Microsoft Copilot voor Microsoft 365 en Google Gemini in Workspace helpen bij rapportages, managementletters en werkprogramma’s. Bronnenverwijzing, versiebeheer en interne stijlrichtlijnen blijven cruciaal om fouten te voorkomen.
Zo bouwen kantoren grip
Begin met een duidelijke AI‑strategie gekoppeld aan het kwaliteitsstelsel, zoals vereist onder de NVKS. Kies enkele processen met hoge repetitie en lage risico’s, en koppel daar meetbare doelen aan. Evalueer maandelijks op doorlooptijd, fouten en cliënttevredenheid.
Richt governance in: een klein AI‑overleg, beleid voor generatieve AI en een register van gebruikte modellen. Beoordeel leveranciers op beveiliging, AVG‑grondslagen en AI‑act‑conformiteit. Log prompts en resultaten waar nodig, zodat beslissingen herleidbaar blijven.
Investeer tenslotte in mensen en uitleg aan cliënten. Bied korte trainingen aan, maak heldere werkinstructies en beschrijf wanneer menselijk oordeel nodig is. Start klein, documenteer lessen en schaal alleen op bij aantoonbare kwaliteitswinst.
Wat nu nodig is
De sector heeft vooral behoefte aan focus en uitvoering. Minder losse pilots, meer integratie in werkprocessen met heldere meetpunten. Dat maakt de waarde van algoritmen zichtbaar voor kantoor én klant.
Met de AI‑verordening en de AVG als kader is er richting voor veilig gebruik. Wie nu investeert in datakwaliteit, toezicht en scholing, verkleint risico’s en vergroot rendement. Zo verandert AI van proefballon in betrouwbaar gereedschap.
Leveranciers en brancheorganisaties kunnen dit versnellen met praktische handleidingen en standaardafspraken. Denk aan uniforme datastandaarden en duidelijke contracten over modelgedrag en dataopslag. Dat helpt vooral mkb‑kantoren om verantwoord te versnellen.