Een recent verschenen boek over Texel, geschreven met kunstmatige intelligentie, blijkt vol fouten en verzinsels te staan. Lezers en lokale kenners sloegen alarm nadat onjuistheden werden ontdekt in beschrijvingen van het eiland. Het boek wordt op het moment van schrijven online verkocht via print-on-demand. De vermoedelijke oorzaak is het gebruik van een AI-schrijftool zonder goede redactie en feitelijke controle.
AI-boek over Texel rammelt
Het boek presenteert zich als een toegankelijke gids over Texel, maar bevat meerdere feitelijke missers. Plaatsnamen, jaartallen en historische gebeurtenissen kloppen niet of zijn verzonnen. Ook praktische informatie, zoals routes en voorzieningen, wijkt af van de werkelijkheid. Daarmee misleidt het boek lezers die op zoek zijn naar betrouwbare informatie over het eiland.
Op sociale media en in lezersreacties wordt gesproken over een tekst die “duidelijk door een algoritme” is geschreven. Zinnen herhalen zichzelf en bronnen ontbreken. De stijl is zakelijk maar vlak, wat past bij automatisch gegenereerde content. Welke AI-tool exact is gebruikt, is niet bekendgemaakt.
Grote taalmodellen, zoals ChatGPT van OpenAI of Gemini van Google, kunnen snel veel tekst maken. Deze systemen voorspellen woorden op basis van patronen in trainingsdata. Zonder menselijke eindredactie kunnen ze overtuigend klinkende onwaarheden produceren. Dat lijkt hier te zijn gebeurd.
Hallucinaties: wanneer een AI-systeem met grote stelligheid informatie verzint die niet door bronnen wordt gedekt.
Feitencontrole ontbrak volledig
Het boek bevat geen duidelijke bronvermelding of methoden voor factchecking. Daardoor is niet na te gaan waar claims vandaan komen. Bij non-fictie geldt dat ontbreken van verificatie een rode vlag is. Zeker bij regionale onderwerpen, waar lokale archieven en erfgoedinstellingen beschikbaar zijn.
AI-teksten vragen om extra controle, omdat modellen geen begrip hebben van waarheid. Ze combineren fragmenten uit trainingsdata tot iets dat plausibel klinkt. Fouten sluipen er snel in bij details zoals lokale gebruiken en topografie. Een redacteur hoort dat te corrigeren met betrouwbare bronnen.
Ook verwijzingen naar officiële informatie ontbreken. Gemeentelijke websites, de VVV en musea bieden actuele data en context. In dit boek staan dergelijke verwijzingen niet of nauwelijks. Dat maakt het risico op misleiding groter voor toeristen en scholieren.
Platforms handhaven nog wisselend
Online marktplaatsen en print-on-demand diensten maken het publiceren van AI-boeken eenvoudig. De drempel is laag en controle vooraf is vaak beperkt. Sommige platforms vragen om melding van AI-gebruik, maar toetsen inhoud niet systematisch. Daardoor bereiken boeken met fouten snel een groot publiek.
Voor Nederlandse consumenten is het verschil tussen uitgeverijkwaliteit en zelfpublicatie niet altijd zichtbaar. Een professionele kaft en productpagina wekken vertrouwen. Recensies verschijnen pas nadat kopers ervaringen delen. Intussen kan misleidende informatie zich verspreiden.
Onder de Europese Digital Services Act moeten grote platforms klachten snel afhandelen en misleiding aanpakken. Dat geldt ook voor productomschrijvingen en titels. Handhaving in de praktijk verschilt per aanbieder. Transparante labels voor AI-gegenereerde boeken zijn nog geen standaard.
AI-verordening eist transparantie
De Europese AI-verordening (AI Act) legt voor generatieve systemen transparantieplichten op. Leveranciers moeten onder meer samenvattingen van trainingsdata publiceren en misbruik beperken. Voor synthetische inhoud worden watermerken en duidelijke labeling aangemoedigd. Uitgevers en auteurs zullen hiermee rekening moeten houden.
Voor consumentenbescherming blijft nationaal recht leidend. De Autoriteit Consument & Markt kan optreden bij misleidende handelspraktijken. Onjuiste claims over inhoud of herkomst vallen daaronder. Bij structurele overtredingen kan de toezichthouder boetes opleggen.
Ook auteursrecht speelt mee. AI-modellen leren van grote tekstverzamelingen, wat discussie oproept over citeren en toestemming. De AI Act verplicht tot aandacht voor auteursrechtelijke bescherming. Dat kan druk zetten op aanbieders die massaal AI-teksten publiceren.
Gevolgen voor lokale kennis
Regioboeken vervullen een rol in educatie, toerisme en erfgoed. Als die teksten onnauwkeurig zijn, raakt dat de reputatie van de streek. Fouten worden bovendien snel overgenomen door blogs en reisgidsen. Zo ontstaat een kringloop van desinformatie.
Lokale instellingen op Texel, zoals archieven en musea, investeren juist in betrouwbare informatie. Hun werk wordt ondermijnd door slordige AI-publicaties. Scholen en bibliotheken moeten daarom kritischer selecteren. Aankoopbeleid kan eisen stellen aan bronvermelding en redactie.
Ook makers kunnen bijsturen. AI kan nuttig zijn voor structuur en samenvattingen. Maar bij non-fictie horen menselijk maatwerk en broncontrole. Zonder die stap gaat gebruiksgemak boven betrouwbaarheid.
Wat lezers nu kunnen doen
Controleer bij regionale non-fictie altijd auteur, uitgever en bronnen. Een duidelijke verantwoording en literatuurlijst zijn goede signalen. Ontbreken die, wees dan voorzichtig met het overnemen van feiten. Vergelijk bij twijfel met websites van gemeente, VVV en musea.
Kocht u een boek met aantoonbare fouten, meld dit bij de verkoper en vraag om terugbetaling. Laat een recensie achter zodat anderen worden gewaarschuwd. Bij hardnekkige misleiding kunt u een klacht indienen bij de ACM. Dat helpt platforms hun controle te verbeteren.
Auteurs die AI gebruiken, doen er goed aan dit helder te vermelden. Benoem welke tool is gebruikt en hoe is gefactcheckt. Dat vergroot het vertrouwen van lezers. En het sluit aan bij de komende transparantie-eisen uit de Europese AI-verordening.