ASML uit Veldhoven meldde een recordaantal nieuwe orders in het meest recente kwartaal. De vraag naar chipmachines stijgt door kunstmatige intelligentie, vooral voor datacenters en AI-accelerators. De systemen worden wereldwijd ingezet bij chipfabrieken in Azië, Europa en de Verenigde Staten. De stijging komt nu AI-modellen en algoritmen meer rekenkracht vragen dan voorheen.
AI jaagt EUV-vraag aan
Kunstmatige intelligentie vergt veel rekenkracht en geheugenbandbreedte. Om dat mogelijk te maken, zijn chips nodig die op de meest geavanceerde productietechnieken worden gemaakt. ASML levert daarvoor EUV-lithografie, een techniek die extreem ultraviolet licht gebruikt om patronen op chips te etsen. Die techniek is nodig bij productie op 3 nanometer en kleiner.
De extra vraag komt vooral van cloudbedrijven en chipontwerpers. Denk aan Nvidia en AMD met AI-accelerators, en aan Google met TPU-systemen. Zulke chips trainen en draaien grote AI-modellen, zoals generatieve systemen voor tekst en beeld. Fabrieken van TSMC, Samsung en Intel bouwen die chips met ASML-machines.
Ook aan de geheugenkant groeit de behoefte. Voor AI zijn snelle HBM-geheugenstacks nodig, die dicht bij de rekenchips staan. Die productie vraagt nauwkeurige lithografie en strakke kwaliteitscontroles. ASML’s systemen ondersteunen die stap met hoge precisie en hoge doorvoer.
Orderboek loopt jaren vooruit
Het record aan nieuwe orders vult een toch al goed gevulde pijplijn. Het orderboek loopt meerdere jaren vooruit, wat levering en installatie spreidt. Dat geeft toeleveranciers meer zekerheid, maar maakt de planning strikt. Klanten reserveren productieslots lang van tevoren om risico’s te beperken.
EUV-machines zijn complex en schaars. Ze bestaan uit honderdduizenden onderdelen en vereisen specialistische installatie bij de klant. Daardoor tellen levertijd, training en service zwaar mee in het project. De nieuwe instroom aan orders verlengt die keten verder.
De volgende generatie, High-NA EUV, rolt stapsgewijs uit. Deze machines vergroten de resolutie voor nodes richting 2 nanometer en kleiner. Ze vragen nieuwe processen bij chipfabrieken, wat extra validatie kost. Toch reserveren klanten al capaciteit om hun roadmap te halen.
ASML is wereldwijd de enige leverancier van EUV-lithografiemachines. Een EUV-systeem kost vaak meer dan 100 miljoen euro en vergt maanden om te installeren.
Exportregels drukken China-omzet
Nederlandse exportvergunningen beperken de verkoop van de meest geavanceerde systemen aan China. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken geeft die vergunningen af, in lijn met internationale afspraken. Voor EUV geldt al langer een verbod, en ook sommige geavanceerde DUV-modellen vallen onder restricties. ASML zegt zich te houden aan alle regels en licenties.
De impact op de totale vraag blijft tot nu toe beperkt. Orders uit de VS, Europa, Taiwan en Zuid-Korea trekken sterk aan door AI-investeringen. Dat compenseert een deel van de beperkingen. Wel verschuift de productmix richting klanten met de nieuwste procesnodes.
Voor Europese beleidsmakers speelt strategische autonomie mee. De EU Chips Act stimuleert productie en onderzoek binnen Europa. Duitsland, Frankrijk en Nederland trekken samen op met subsidies en campussen. Dat moet de afhankelijkheid van Azië en de VS verkleinen.
Europese industrie profiteert mee
Een groot deel van ASML’s toeleverketen is Europees. Zo levert Carl Zeiss SMT uit Duitsland de uiterst precieze optiek. Ook Nederlandse en Belgische hightechbedrijven bouwen kritieke onderdelen. De recordorders geven die keten langdurige zichtbaarheid.
In Brainport Eindhoven groeit de vraag naar technische vakmensen. ASML investeert in opleidingen en huisvesting om personeel aan te trekken. Universiteiten en hogescholen passen curricula aan voor mechatronica en optica. Dat versterkt het regionale ecosysteem.
Ook in Nederland speelt infrastructuur een rol. De machines vragen stabiele stroom, trillingarme vloeren en geavanceerde cleanrooms. Levering, installatie en service zetten druk op logistiek en vergunningen. Overheden werken aan snellere procedures zonder concessies aan veiligheid en milieu.
Gevolgen voor AI-markt
Meer lithografiecapaciteit kan knelpunten in AI-hardware verlichten. Dat helpt bij de productie van GPU’s en geheugen, en kan de kosten per rekeneenheid laten dalen. Bedrijven kunnen dan grotere modellen trainen of diensten opschalen. De timing blijft wel afhankelijk van oplevering van fabcapaciteit.
Er blijven risico’s in de keten. Specifieke onderdelen, zoals high-end optiek en krachtige lasers, hebben lange doorlooptijden. Elke vertraging werkt door tot in datacenters waar AI draait. Leveringszekerheid blijft daarom een strategisch thema.
De Europese AI-verordening (AI Act) treedt gefaseerd in werking en stelt eisen aan hoge-risico-systemen. Dat raakt vooral toepassingen, niet de machinebouw, maar beïnvloedt wel datacenters en overheids-IT. Op het moment van schrijven bereiden organisaties implementatie voor, naast bestaande AVG-regels. Dat kan investeringen in betrouwbare, efficiënte infrastructuur versnellen.
Wat ontbreekt nog
De bottleneck is niet alleen machines, maar ook fabcapaciteit en talent. Nieuwe fablijnen kosten miljarden en duren jaren om te bouwen. Personeel met de juiste skills is schaars in heel Europa. Zonder extra inzet kan de levering alsnog achterblijven bij de AI-vraag.
Ook duurzaamheid vraagt aandacht. Chipproductie en datacenters gebruiken veel energie en water. Fabrieken investeren in hergebruik en groene stroom, maar de schaal groeit sneller dan de besparingen. Heldere normen en stimulansen kunnen hier versnellen.
Tot slot is transparantie over levertijden en capaciteiten belangrijk voor de markt. Duidelijke planningen helpen klanten hun AI-roadmaps te sturen. Dat beperkt overboekingen en schommelingen in de keten. Met het record aan orders ligt die coördinatie nu onder een vergrootglas.
