Laptopfabrikanten verhogen dit jaar de prijzen in Nederland en België. Nieuwe modellen krijgen extra AI-hardware, zoals een aparte rekenchip, en worden daardoor duurder. Microsoft, Intel, AMD, Qualcomm en Apple sturen deze verschuiving met hun eigen platforms. Ook speelt de Europese AI-verordening gevolgen overheid en onderwijs, omdat meer functies lokaal moeten draaien en dat de keuze en prijs beïnvloedt.
AI-hardware duwt prijzen omhoog
De grootste verschuiving is de komst van een NPU, een Neural Processing Unit. Die chip voert taken voor kunstmatige intelligentie energiezuinig en snel uit. Fabrikanten verwerken de NPU nu standaard in premium- en steeds vaker ook in middenklasse-laptops.
Die keuze heeft directe gevolgen voor de prijs. Een NPU vraagt om een aangepast ontwerp, betere koeling en vaak meer werkgeheugen. Daardoor schuift het startprijsniveau van nieuwe reeksen omhoog ten opzichte van modellen van vorig jaar.
Veel merken combineren de NPU met 16 GB RAM en snellere SSD’s. Dat is logisch voor AI-functies als samenvatten, ruisonderdrukking en beeldverbetering. Maar het tilt ook de instapconfiguratie naar een duurder segment.
Een NPU is een aparte chip die rekenwerk voor neurale netwerken versnelt. Zo kan een laptop AI-taken lokaal uitvoeren, met minder stroomverbruik en zonder internet.
Copilot+ vraagt NPU-capaciteit
Microsoft richt Windows 11 op zogeheten Copilot+ pc’s. Dat zijn laptops met een NPU die genoeg rekencapaciteit heeft voor lokale functies als live ondertitels, Studio Effects en beeldbewerking. Zonder die chip wijken sommige functies uit naar de cloud of ontbreken ze.
Qualcomm’s Snapdragon X Elite en X Plus voldoen hier al aan. Intel brengt later dit jaar chips uit onder de naam Core Ultra met sterkere NPU’s, en AMD introduceert Ryzen AI 300. Op het moment van schrijven zijn veel oudere Intel- en AMD-laptops niet Copilot+-gecertificeerd, maar ze blijven wel bruikbaar voor standaardtaken.
Een gevoelig punt is Recall, een Windows-functie die gemaakte schermbeelden doorzoekbaar maakt. Microsoft heeft die functie op het moment van schrijven gepauzeerd na kritiek op veiligheid en privacy. Het illustreert dat het AI-aanbod snel beweegt en dat kopers rekening moeten houden met wijzigingen na aankoop.
Apple en ARM als maatstaf
Apple gebruikt al jaren eigen chips met een Neural Engine in MacBook Air en Pro. Veel AI-bewerkingen, zoals beeldselectie en dicteren, draaien daardoor al lokaal. Apple zet daarmee de lat voor efficiëntie en batterijduur hoog.
Met macOS Sequoia voegt Apple “Apple Intelligence” toe voor geselecteerde apparaten met Apple Silicon. Een deel van die functies werkt op het apparaat, een deel via de cloud. Beschikbaarheid is gefaseerd en taalafhankelijk; op het moment van schrijven is Nederlands nog niet breed ondersteund.
Ook andere laptopmakers kiezen vaker voor ARM-ontwerpen, zoals bij de Snapdragon X-lijnen. Die bieden lange accuduur en stille systemen. Het vergroot de keuze, maar kan gevolgen hebben voor app-compatibiliteit buiten het Apple-ecosysteem.
Europese AI-verordening gevolgen overheid
De Europese AI-verordening (AI Act) en de AVG sturen het ontwerp van nieuwe laptops en functies. Lokaal verwerken van data past bij dataminimalisatie en verkleint risico’s voor doorgifte. Dat is voor overheden en scholen relevant bij inkoop en gebruik.
Functies die continu informatie vastleggen, zoals scherminhoud of stem, vragen extra aandacht. Instanties moeten kunnen uitleggen welke data wordt verzameld, waarom, en hoe die wordt beveiligd. Versleuteling, duidelijke instellingen en logboeken worden daardoor belangrijker in de praktijk.
In de AI Act vallen veel pc-functies in de lage-risicoklasse. Toch kan de combinatie van generatieve assistenten met biometrie of monitoring zwaardere eisen oproepen. Organisaties doen er goed aan beleid en technische instellingen vooraf op elkaar af te stemmen.
Kopen nu of nog wachten?
Wie vooral werkt met kantoorsoftware, web en videovergaderen, kan vaak goed terecht met een model van vorig jaar. Deze laptops zijn nu breder afgeprijsd en blijven jaren ondersteund. Controleer wel of de batterij en het geheugen voldoen aan uw gebruik.
Wilt u AI lokaal draaien, zoals offline samenvatten, beeldbewerking of kleine taalmodellen, wacht dan op een laptop met krachtige NPU. Denk aan Copilot+ pc’s met Snapdragon X, of de komende generaties van Intel en AMD. Voor macOS is een Mac met Apple Silicon een veilige keuze voor meerdere jaren ondersteuning.
Let bij elk platform op minimaal 16 GB RAM, een snelle SSD en duidelijke privacy-instellingen. Vraag bij zakelijke aanschaf naar documentatie over AVG-maatregelen en encryptie. Daarmee blijft de pc bruikbaar, ook als AI-functies door updates veranderen.
