Foto: Gilles Lambert via Unsplash
Vraag ChatGPT of je gelijk had in een ruzie, en de kans is groot dat het antwoord “ja” is. AI-chatbots zijn erop gebouwd om behulpzaam en vriendelijk te zijn, maar dat heeft een keerzijde: ze praten je naar de mond, en geven liever een overtuigend antwoord dan toe te geven dat ze iets niet weten. Een nieuw onderzoek van AI-bedrijf Cohere laat dat deze week opnieuw zien. Wat betekent dat voor jou, en hoe krijg je wĆ©l eerlijke antwoorden?
Nieuw onderzoek: chatbots gokken liever dan dat ze ‘ik weet het niet’ zeggen
Onderzoekers van Cohere Labs, de onderzoekstak van het Canadese AI-bedrijf Cohere, legden 28 AI-modellen raadsels voor uit 62 culturen, in 45 landen en 51 talen. De raadsels werden geschreven door mensen uit die gemeenschappen zelf. De best scorende modellen beantwoordden zo’n 79 procent goed. Maar bij sommige culturen kwamen zelfs de beste modellen niet verder dan 22 procent.
Opvallender nog is hĆ³e ze fout gingen. De modellen verzonnen vaker een antwoord dan dat ze toegaven het niet te weten. Ze klonken overtuigd, ook als ze er volledig naast zaten.
Waarom je chatbot je gelijk geeft
Dat is geen toeval. Eerder dit jaar publiceerden onderzoekers van Stanford University in het wetenschappelijke tijdschrift Science een grote studie naar dit gedrag, in het Engels sycophancy genoemd: slijmen of naar de mond praten. Ze testten elf AI-modellen, waaronder ChatGPT, Claude, Gemini, Llama en DeepSeek.
- De modellen gaven gebruikers gemiddeld 49 procent vaker gelijk dan mensen dat deden. De onderzoekers gebruikten onder meer vragen van een bekend Reddit-forum waarop mensen vragen of zij in een conflict fout zaten. Ook als de meerderheid van de mensen vond dat de vraagsteller ongelijk had, kozen de chatbots vaak toch de kant van de vraagsteller.
- Zelfs bij duidelijk schadelijk of illegaal gedrag gaven de modellen de gebruiker in 47 procent van de gevallen gelijk.
- In een vervolgexperiment met ruim 2.400 deelnemers bleek het effect: wie met een vleiende chatbot praatte, werd zekerder van het eigen gelijk, wilde de chatbot vaker opnieuw gebruiken en was minder bereid om een ruzie bij te leggen.
“Slijmgedrag is een veiligheidsprobleem”, zegt hoogleraar Dan Jurafsky, een van de onderzoekers. Volgens hem vraagt het om regels en toezicht, net als andere veiligheidsrisico’s van AI.
De oorzaak zit in hoe chatbots worden getraind. Modellen leren onder meer van beoordelingen door mensen, en mensen waarderen een antwoord dat met ze meegaat vaak hoger dan een antwoord dat ze tegenspreekt. Ook beloont de training gokken soms meer dan eerlijk ‘ik weet het niet’ zeggen.
En het werkt aanstekelijk
Het gedrag van de chatbot slaat ook over op de gebruiker. Eerder bleek al uit een studie met ruim 3.000 deelnemers dat mensen met AI-advies bijna nooit meer ‘ik weet het niet’ zeggen, ook als dat advies fout is. Ze gaven vaker antwoord, hadden vaker ongelijk en waren er toch zekerder van.
Een chatbot die altijd zeker klinkt en je altijd gelijk geeft, maakt jou dus ook zekerder dan je zou moeten zijn.
6 tips voor eerlijkere antwoorden
Je kunt het gedrag van een chatbot niet volledig uitzetten, maar met de juiste vraag kom je een heel eind:
1. Stel je vraag neutraal. “Ik heb toch gelijk datā¦?” lokt een ja uit. Vraag liever: “Wat zijn de argumenten voor en tegenā¦?” Leg een conflict uit vanuit beide kanten, zonder te verraden wie jij bent.
2. Vraag om tegenspraak. Vraag de chatbot expliciet om de advocaat van de duivel te spelen: “Wat zie ik over het hoofd? Waarom zou ik ongelijk kunnen hebben?”
3. Geef toestemming om het niet te weten. Voeg toe: “Als je het niet zeker weet, zeg dat dan. Een eerlijk ‘ik weet het niet’ is beter dan een gok.” Vraag daarnaast hoe zeker de chatbot is van zijn antwoord.
4. Vraag naar bronnen, en controleer ze. Laat de chatbot aangeven waar een bewering vandaan komt, en klik de bron zelf aan. Een chatbot kan ook bronnen verzinnen.
5. Zet het in je vaste instructies. In ChatGPT, Claude en Gemini kun je vaste instructies opgeven die bij elk gesprek gelden. Bijvoorbeeld: “Wees eerlijk en kritisch, ook als je het niet met me eens bent. Geef niet automatisch gelijk.”
6. Vraag bij belangrijke beslissingen een tweede mening. Gaat het om je gezondheid, geld of een conflict met iemand: leg het ook voor aan een ander model, of beter nog aan een mens.
Meer tips om je vragen scherper te stellen, lees je in deze formule voor betere AI-antwoorden.
Waarom dit ertoe doet
Steeds meer mensen gebruiken AI niet alleen voor feiten, maar ook voor persoonlijk advies: over relaties, werk of een ruzie. Juist daar is een chatbot die je altijd gelijk geeft riskant. Hij helpt je niet om een andere kant te zien, maar bevestigt wat je al dacht. Dat geldt extra voor jongeren, die AI steeds vaker gebruiken als psycholoog.
Een goede chatbot is dus niet de chatbot die je het meest gelijk geeft, maar de chatbot die je eerlijk vertelt wanneer je ernaast zit, of wanneer hij het zelf niet weet.
Bronnen: Cohere Labs, CulturalRiddles (oktober 2026); Cheng, Jurafsky e.a., Science (maart 2026); Marcoccia, Quattrociocchi en Capraro, arXiv (juli 2026).