Vietnam test een nieuw AI-systeem dat ondernemers aan huis helpt bij hun belastingaangifte. Het systeem begeleidt gebruikers online en controleert invoer voordat zij indienen. De proef loopt nu bij lokale belastingdiensten om fouten en wachttijden te verkleinen. De inzet raakt ook Europese discussies over de AVG en de Europese AI-verordening en de gevolgen voor overheid en burgers.
AI ondersteunt aangiften
Het nieuwe systeem fungeert als digitale assistent binnen het aangifteportaal. Het helpt stap voor stap bij het invullen van velden en geeft uitleg in eenvoudige taal. Zo hoeven kleine ondernemers minder te zoeken naar regels en codes. Dat scheelt tijd en vermindert de kans op typ- of rekenfouten.
De assistent gebruikt taalmodellen, een techniek die tekst begrijpt en genereert. Zulke algoritmen herkennen veelgestelde vragen en koppelen die aan relevante regels. Daarna krijgt de gebruiker een korte, concrete tip. De ondernemer beslist zelf wat hij overneemt.
Doel is om de administratieve last voor thuisbedrijven te verlagen. Deze groep heeft vaak weinig boekhoudkundige ondersteuning. Door controles vóór het indienen dalen herstelverzoeken achteraf. Dat is gunstig voor zowel ondernemer als belastingdienst.
Nieuwe tool werkt beperkt
Niet alle details over leverancier en modelnaam zijn op het moment van schrijven openbaar. Dat maakt het lastig te toetsen hoe het systeem is getraind en onderhouden. Transparantie is nodig om vertrouwen te winnen. Zonder inzicht blijft onduidelijk waar het systeem goed of juist zwak in is.
AI kan plausibele maar onjuiste suggesties doen. Daarom blijft menselijke controle noodzakelijk, zeker bij aftrekposten en branchespecifieke regels. De assistent mag ondersteunen, maar neemt geen formele besluiten. De verantwoordelijkheid voor de aangifte ligt bij de ondernemer.
Toegankelijkheid is ook een punt. Niet elke ondernemer heeft snelle internetverbinding of digitale vaardigheden. Een duidelijke helpfunctie en offline uitleg blijven gewenst. Zo voorkom je dat hulp vooral de digitaal vaardigen bereikt.
Een AI-assistent voor aangifte is software die met algoritmen vragen beantwoordt en velden controleert, maar geen bindende besluiten neemt.
AI-verordening raakt belastingdiensten
De Europese AI-verordening (AI Act) werkt met risicoklassen. Een ondersteunende chatbot of assistent valt doorgaans onder beperkt risico, zolang die geen besluiten neemt. Gaat een systeem wel automatisch beoordelen of iemand iets moet betalen of krijgt, dan schuift het op richting hoog risico. Dan gelden zwaardere eisen en toezicht.
Voor hoog-risico-toepassingen eist de AI Act onder meer risicobeheer, kwaliteitsdata, logboeken en duidelijke gebruikersinformatie. Ook moet er menselijk toezicht zijn en moet de leverancier een conformiteitsbeoordeling doen. Overheden die inkopen, moeten dit borgen in contracten. Dat voorkomt dat onduidelijke datamodellen beleid gaan sturen.
Daarnaast geldt in Europa de AVG. Belastinggegevens bevatten persoonsgegevens en soms gevoelige informatie. Dataminimalisatie, versleuteling en een duidelijke rechtsgrond zijn verplicht. Een Data Protection Impact Assessment (DPIA) is voor publieke diensten in de regel nodig.
Voor de Nederlandse Belastingdienst betekent dit concreet: transparantie over modelgebruik, duidelijke waarschuwingen aan gebruikers en auditlogs. Op het moment van schrijven zijn generatieve tools in de overheid vooral kleinschalig of in proefopzet. De lessen uit buitenlandse pilots kunnen helpen om veilige kaders te kiezen. Zo voorkom je verrassingen bij een brede uitrol.
Kansen voor Nederlandse mkb’ers
Nederlandse zzp’ers en thuisondernemers kunnen voordeel hebben van slimme hulp bij aangifte. Denk aan controles op ontbrekende velden en korte uitleg bij BTW-codes. Veel boekhoudpakketten gebruiken al algoritmen om bonnen te herkennen. Een heldere, betrouwbare assistent kan die functies bundelen en begrijpelijk maken.
Wel moeten leveranciers aantonen dat hun datamodellen correct met Europese regels omgaan. Opslag in de EU, versleuteling en heldere verwerkersovereenkomsten zijn essentieel. Ondernemers doen er goed aan dit actief te checken. Zo voorkom je dat gevoelige data ongezien naar derden gaan.
Gemeenten en brancheorganisaties kunnen pilots starten met begeleiding voor ondernemers met lage digitale vaardigheden. Combineer een AI-hulp met een menselijk loket en telefonische ondersteuning. Hierdoor blijft de drempel laag. En fouten worden eerder ontdekt.
Belangrijk is ook de aansprakelijkheid. Bij fouten blijft de ondernemer verantwoordelijk voor de aangifte. Een tool mag geen schijnzekerheid geven. Heldere waarschuwingen en een export van alle stappen helpen bij herstel en bezwaar.
Transparantie en toezicht nodig
Voor publieke inzet zijn uitlegbaarheid en controleerbaarheid cruciaal. Denk aan uitlegschermen, versienummers van het model en volledige logboeken. Onafhankelijke audits moeten nagaan of het systeem doet wat het belooft. En of het geen groepen benadeelt.
Inkoopvoorwaarden kunnen lock-in voorkomen. Eis open interfaces, data-export en duidelijke servicelevels. Zo kan een overheid van leverancier wisselen als dat nodig is. Dit houdt de markt eerlijk en de kwaliteit hoog.
Beveiliging vraagt aandacht voor sterke authenticatie en fraudedetectie. Aangifteportalen zijn een doelwit voor phishing en misbruik. End-to-end versleuteling en strikte toegangsrechten horen standaard te zijn. Testen met echte dreigingsscenario’s is geen luxe, maar noodzaak.
De Vietnamese proef biedt nuttige inzichten, juist voor Europa. Kleine stappen met duidelijke waarborgen werken beter dan brede lanceringen zonder kader. Deel resultaten publiek en pas het ontwerp aan op feedback. Zo groeit vertrouwen in digitale hulp bij belastingzaken.
