Beurzen stijgen snel door verwachtingen rond kunstmatige intelligentie. Beleggers zetten in op Big Tech en chipmakers zoals Nvidia en ASML. De rally speelt in de VS en Europa en is de afgelopen maanden versneld. De vraag is of winsten de koersen kunnen bijbenen, terwijl de Europese AI-verordening en de AVG gevolgen hebben voor overheid en bedrijven.
Koersen steunen op verwachtingen
De waarderingen van technologiebedrijven lopen vooruit op toekomstige winst uit AI. Bedrijven als Microsoft, Alphabet, Amazon en Meta investeren miljarden in datacenters en modellen. Zij beloven productiviteitswinst en nieuwe inkomsten, maar harde cijfers zijn nog beperkt. Veel toepassingen zitten nog in proefprojecten of vroege uitrol.
Beleggers rekenen op snelle adoptie van generatieve systemen in kantoorsoftware, zoekdiensten en cloudaanbiedingen. De inkomstenlabels “AI” en “copilots” zijn zichtbaar in productpresentaties. De vraag blijft hoeveel klanten extra willen betalen. Zonder duidelijke meerwaarde kan omzetgroei tegenvallen.
Analisten wijzen op de kans dat winst vooral geconcentreerd blijft bij een kleine groep. Cloudplatforms hebben schaal, data en distributie. Kleinere spelers leunen op hun infrastructuur en marges. Dit vergroot het risico op teleurstelling bij brede AI-ETF’s.
“De beloften waarop de investeringen gebouwd zijn, moeten nog waargemaakt worden.”
Chips drijven de hausse
Nvidia profiteert van de vraag naar GPU’s, speciale rekenchips voor AI-training. Modellen als GPT en Gemini vragen enorme rekenkracht en geheugen. AMD wint terrein met de Instinct MI300-serie. Ook netwerk- en geheugensuppliers liften mee op de bouw van AI-servers.
Deze keten is gevoelig voor tekorten en timing. Als datacenters traag opleveren of software niet rijp is, schuiven orders door. Dan kan voorradenbouw omslaan in afbouw. Dat zagen chipmarkten vaker bij eerdere cycli.
De kosten per AI-taak blijven hoog door energie, hardware en cloudtarieven. Veel bedrijven testen eerst met kleine datasets en afgebakende processen. Zij willen bewijs van lagere kosten of hogere omzet. Zonder dat bewijs blijft de uitrol beperkt.
Europese toeleveranciers balanceren
ASML levert EUV-machines die onmisbaar zijn voor geavanceerde chips. ASMI en BE Semiconductor staan in de keten voor depositie en verpakking. NXP levert chips voor auto en industrie, waar AI aan de rand groeit. Europese maakbedrijven profiteren zo indirect van de AI-golf.
Die blootstelling brengt risico’s. Orders hangen af van een paar grote klanten en investeringsrondes. Een vertraging bij Amerikaanse of Aziatische datacenters raakt de hele keten. Bovendien blijven exportregels richting China een onzeker punt.
De European Chips Act moet productie in Europa versterken. Dat kan leveringsrisico’s verkleinen op de lange termijn. Maar nieuwe fabrieken kosten jaren en veel kapitaal. De korte termijn blijft gedomineerd door wereldwijde vraag naar datacenters.
AI-verordening stuurt adoptie
De Europese AI-verordening (AI Act) deelt systemen in risicoklassen in. Hogere risico’s, bijvoorbeeld in zorg of overheid, krijgen strengere eisen. Dit raakt direct de vraag in publieke diensten en de “Europese AI-verordening gevolgen overheid”. Leveranciers moeten transparantie en menselijk toezicht inbouwen.
Foundation-modellen en generatieve systemen krijgen specifieke plichten. Denk aan het melden van trainingsdata en testen op bias, een scheve uitkomst. Voor bedrijven betekenen deze regels extra kosten en tijd. Voor burgers moet dit de betrouwbaarheid en privacy verbeteren.
De AVG blijft daarnaast bepalend voor data. Dataminimalisatie en versleuteling zijn verplicht als persoonsgegevens worden verwerkt. Publieke instellingen moeten DPIA’s uitvoeren, een risico-analyse voor privacy. Dit kan de adoptie vertragen, maar ook problemen en boetes voorkomen.
Energie en infrastructuur remmen
AI vraagt veel stroom en koeling in datacenters. In Nederland speelt netcongestie, een tekort aan capaciteit op het stroomnet. Nieuwe aansluitingen of uitbreidingen kosten tijd. Dit beperkt hoe snel rekenclusters kunnen groeien.
Datacenters hebben ook water en ruimte nodig. Gemeenten en provincies stellen strengere voorwaarden. Energiebesparing en warmteterugwinning worden belangrijker. Zonder oplossingen stijgen de kosten per AI-toepassing.
Europese duurzaamheidsregels, zoals de CSRD, dwingen tot rapportage van uitstoot en energiegebruik. Bedrijven moeten hun AI-ambities koppelen aan ESG-doelen. Langlopende stroomcontracten met duurzame opwek worden een strategische keuze. Dit beïnvloedt marges en investeringsplannen.
Beleggers wachten op bewijs
De kernvraag is wanneer AI de winst- en verliesrekening echt verbetert. Let op concrete KPI’s: extra omzet per gebruiker, lagere supportkosten, snellere doorlooptijden. Bedrijven die dit aantonen, kunnen hun waardering onderbouwen. Bedrijven zonder bewijs lopen reputatie- en koersrisico.
Transparantie wordt belangrijker in kwartaalcijfers. Hoeveel gaat naar AI-capex, en wat levert het op? Hoe afhankelijk is een leverancier van één klant, zoals een grote cloudpartij? Zulke details maken het verschil bij schokken in de cyclus.
Voor Nederlandse en Europese organisaties telt ook naleving. Systemen moeten passen binnen de AI Act en de AVG. Open modellen kunnen lock-in beperken, maar vragen eigen beveiliging en beheer. De winnaars worden partijen die techniek, regels en energie slim combineren.
