Plagiaat checker Turnitin wilde de schoolopdrachten van studenten gaan gebruiken om AI-tools te ontwikkelen. Daartegen kwam vanuit Britse universiteiten een felle reactie: Cambridge weigert te tekenen en Southampton gooit Turnitin eruit. Toch liggen in de database al 1,8 miljard werkstukken, en geanonimiseerd studentwerk mag nu al de eigen AI-detector van Turnitin voeden.
Ook werk van Nederlandse scholieren staan hierin opgeslagen. Toch gaan Nederlandse universiteiten vooralsnog niet mee in deze ontwikkeling en blijven ze Ephorus, waar Turnitin de eigenaar van is, gebruiken als plagiaatchecker. Dat betekent dat het werk van Nederlandse scholieren en studenten nog steeds ongevraagd wordt opgeslagen in de database van Ephorus. Ephorus is de plagiaat checker bij onder andere de Unversiteit van Leiden, de Universiteit van Amsterdam en de TU Delft.
Hoe wordt plagiaat gecontroleerd?
Wie een verslag of scriptie inlevert via Brightspace, Canvas of Blackboard, stuurt het bestand vaak automatisch door naar Turnitin. Het programma knipt de tekst op in korte stukjes en vergelijkt die met webpagina’s, wetenschappelijke artikelen en eerder ingeleverd studentwerk. De docent krijgt een rapport met het percentage tekst dat ook ergens anders voorkomt, en beoordeelt zelf of dat plagiaat is.
En in dat laatste deel gaat het mis. Elk ingeleverd werkstuk wordt standaard bewaard in de database van Turnitin, zodat het later dient als vergelijkingsmateriaal voor andere studenten. Volgens Turnitin gaat het inmiddels om ruim 1,8 miljard werkstukken. Daarmee heeft het bedrijf een van de grootste verzamelingen echte, menselijke schrijfteksten ter wereld, precies het soort materiaal waar AI-bedrijven naar zoeken.
Waarom stoppen Britse universiteiten met Turnitin?
Begin juli 2026 kondigde Turnitin nieuwe gebruiksvoorwaarden aan. Studenten en docenten moesten toestemming geven om hun werk te laten gebruiken voor het “verbeteren of ontwikkelen van AI-tools en andere producten, functies of diensten”. Weigeren kon niet: wie zijn opdracht wil laten beoordelen, moet via Turnitin inleveren. Critici wezen er bovendien op dat de voorwaarden ook leken te gelden voor oude inzendingen, terug tot de jaren negentig.
De Universiteit van Cambridge weigerde als eerste het nieuwe contract te tekenen en werkt tot juli 2027 door onder de oude voorwaarden. De Universiteit van Southampton ging verder: zij bouwt het gebruik van Turnitin direct af en verlengt het contract niet na het studiejaar 2026-2027. “We hebben de verantwoordelijkheid om de data, het intellectueel eigendom en het academisch werk van onze studenten te beschermen”, schreef de universiteit. Haar online leeromgeving stapt over op SafeAssign, de plagiaatcheck van Blackboard.
Daarna volgde een golf van protest. Studentenbonden in York, Lancaster, St Andrews, Reading en East Anglia stelden vragen over de voorwaarden, en de studentenbond van Warwick riep de universiteit op helemaal met Turnitin te stoppen. East Anglia en Lancaster overwegen volgens de BBC een overstap.
“Het intellectueel eigendom van studenten hoort bij henzelf.”
Sam Dickinson, York Students’ Union, tegenover de BBC
Turnitin bond in en zette de wijziging stil tot september 2027, zodat de voorwaarden samen met UCISA, de Britse koepel van universitaire IT-diensten, opnieuw kunnen worden opgesteld. Het bedrijf benadrukt dat het “geen generatief AI-model traint” met studentwerk. Generatieve AI zijn modellen die zelf tekst schrijven, zoals ChatGPT. Maar een woordvoerder bevestigde ook dat Turnitin geanonimiseerde inzendingen “kan gebruiken” om zijn detectietools te verbeteren, en die AI-detector is zelf een AI-model. Turnitin heeft gezegd de nieuwe voorwaarden volgend jaar opnieuw te willen bekijken.
Stoppen Nederlandse scholen ook met Turnitin?
Voorlopig niet. Turnitin nam de Nederlandse plagiaatscanner Ephorus over en is sinds het studiejaar 2017-2018 het standaard controlemiddel aan Nederlandse universiteiten. Instellingen sluiten een licentie af via SURF, de ICT-coöperatie van het onderwijs. De Universiteit van Leiden, de UvA, TU Delft, Tilburg, Radboud en Maastricht werken ermee, net als hogescholen zoals Rotterdam en Inholland. Geen van hen heeft aangekondigd te stoppen.
Nederlandse studenten zijn wel beter beschermd dan Britse. Volgens Times Higher Education vallen inzendingen uit de EU onder de Europese privacywet (AVG), die het gebruik beperkt tot wat nodig is om de dienst te leveren. Het onbehagen is hier bovendien niet nieuw: in 2018 weigerde Hans de Zwart, toen directeur van Bits of Freedom, aan de UvA de gebruikersovereenkomst te accepteren, omdat die Turnitin een brede licentie gaf op studentwerk voor niet nader omschreven doeleinden. Volgens Folia was de Universiteit Utrecht toen al eerder om privacyredenen gestopt. Als de nieuwe voorwaarden in 2027 alsnog ingaan, moeten SURF en de instellingen kiezen: tekenen, onderhandelen of overstappen.
Bronnen
- BBC. (2026, 24 september). Uni students’ fears over essay-checker AI plan.
- Folia. (2018, 19 januari). Op z’n Duits: Turnitin is af.
- The Boar. (2026, oktober). Changes to Turnitin’s license agreement spark outrage amongst UK universities.
- Times Higher Education. (2026). Southampton dumps Turnitin over use of students’ work to train AI.
- University of Southampton. (2026). Turnitin: announcement of moving away from Turnitin.
- Varsity. (2026). Uni opposes Turnitin AI training plans.