Een dierentuin in België hield deze week zijn pinguïns binnen vanwege een stevige koudegolf. Het ging om soorten die slecht tegen langdurige vorst en natte wind kunnen. Verzorgers kozen voor warmte en droogte om stress en bevriezing te voorkomen. De inzet van slimme systemen in verblijven valt ook onder de Europese AI-verordening en raakt de dagelijkse praktijk in dierentuinen.
Kou dwingt pinguïns naar binnen
Bij strenge vrieskou is buiten verblijven voor veel pinguïnsoorten riskant. De combinatie van lage temperatuur, vocht en wind vergroot de kans op onderkoeling. Daarom werden de dieren tijdelijk naar het binnenverblijf verplaatst. Daar is het klimaat stabieler en het loopvlak droog en ijsvrij.
Verzorgers passen routines aan om stress te beperken. Ze spreiden voertijden, beperken tocht en verhogen de lichtkwaliteit kunstmatig. Zo blijven de dieren actief, maar hoeven ze geen energie te verspillen aan warm blijven.
Europese dierentuinen hebben protocollen voor extremen, van hitte tot vorst. Die draaien om snelle observatie, schone en droge bodems en voldoende schuilplekken. De maatregelen gaan vaak hand in hand met monitoring via sensoren en camera’s.
Niet elke pinguïn is poolvogel
Pinguïns worden vaak met ijs en sneeuw geassocieerd, maar veel soorten leven juist in gematigde of zelfs warme streken. In Europese dierentuinen gaat het vaak om Humboldt- of Afrikaanse pinguïns. Die zijn slecht aangepast aan langdurige vrieskou. Lang natte veren en koude wind vergroten dan het risico op bevriezing aan poten en vinnen.
Wereldwijd zijn er achttien pinguïnsoorten; de meeste leven niet op Antarctica.
Een droog, windluw verblijf is voor deze soorten belangrijker dan sneeuw. Verzorgers letten op loopgedrag, eetlust en verenconditie. Afwijkingen kunnen duiden op kou-stress, die bij tijdig ingrijpen snel herstelt.
Ook in Nederland nemen dierentuinen vergelijkbare stappen bij kou. Binnenverblijven gaan eerder open en buitenverblijven worden tijdelijk afgesloten. Dat voorkomt ongelukken door ijs en houdt de dieren gezond.
Sensoren en algoritmen helpen mee
Moderne verblijven gebruiken sensoren voor temperatuur, luchtvochtigheid en luchtkwaliteit. Die data sturen gebouwbeheersystemen, zoals Siemens Desigo CC of Schneider Electric EcoStruxure Building Operation. Zo blijven vloeren droog en tocht beperkt, terwijl energieverbruik inzichtelijk blijft.
Computer vision kan het gedrag van pinguïns volgen zonder ze te storen. Een algoritme is een rekenregel die patronen herkent in data. Onderzoekers gebruiken bijvoorbeeld objectdetectie-modellen zoals YOLOv8 van Ultralytics om beweging en groepsvorming te meten. Afwijkend gedrag geeft een seintje aan verzorgers.
Als camera’s ook bezoekers kunnen filmen, geldt de AVG. Dan zijn dataminimalisatie, korte bewaartermijnen en het vervagen van gezichten nodig. Dierentuinen plaatsen daarnaast duidelijke borden over monitoring en doelen van de gegevensverwerking.
Weerdata sturen de planning
Vooruit plannen begint bij betrouwbare voorspellingen. Europese diensten zoals ECMWF en het Copernicus Climate Change Service leveren open weers- en klimaatdata. Dierentuinen gebruiken die om voerschema’s, schoonmaak en buitenuren dagen vooruit te timen.
Voorspellende sturing beperkt piekbelasting van verwarming en ventilatie. Warmtepompen en luchtgordijnen draaien dan wanneer het echt nodig is. Dat spaart energie zonder in te leveren op dierenwelzijn.
In Nederland en België speelt ook de hoge energieprijs en netcongestie mee. Slim schakelen buiten piekuren verlaagt kosten en druk op het net. Zo gaat zorg voor dieren samen met praktische duurzaamheid.
Europese regels raken AI-toepassingen
De Europese AI-verordening (AI Act) deelt toepassingen in risicoklassen in, op het moment van schrijven nog in de uitrol. Monitoring van dierenwelzijn valt doorgaans in de beperkte of minimale risicocategorie. Dat vraagt om transparantie, documentatie en menselijk toezicht, maar geen zware certificering.
Wordt AI gebruikt voor toegangscontrole met biometrie bij bezoekers, dan zijn de eisen strenger. Zulke systemen kunnen in een hoog-risicoklasse vallen en vragen grondige risicobeoordeling en beveiliging. De AVG blijft daarnaast gelden voor alle persoonsgegevens.
Voor dierentuinen betekent dit: leg doelen en werking van algoritmen vast, houd een logboek bij en zorg voor een uit-knop. Dat vergroot vertrouwen van publiek én toezichthouders. Het maakt tegelijk duidelijk welke taken een mens beslist en welke een systeem ondersteunt.
