Het Nederlandse bedrijf Andries B.V. publiceert met kunstmatige intelligentie dagelijks rond tien nieuwe boeken. De titels verschijnen op grote webwinkels, maar de herkomst met AI staat vaak niet duidelijk vermeld. Dat roept vragen op over transparantie en consumentenbescherming. Ook speelt mee wat de Europese AI-verordening (AI Act) betekent voor webwinkels en overheidstoezicht.
AI maakt schaalbaar schrijven
Andries B.V. gebruikt generatieve tekstmodellen om een boekidee uit te werken tot een verkoopbare titel. Zo’n model is software die zelf tekst schrijft op basis van opdrachten en voorbeelden. Medewerkers stellen de structuur op, geven instructies en redigeren de uitkomst. Daardoor kan de productie snel en goedkoop opschalen.
De methode richt zich vooral op thema’s die online goed vindbaar zijn. Denk aan praktische gidsen, korte non-fictie of niche-onderwerpen. Dat sluit aan op hoe zoekmachines en aanbevelingsalgoritmen werken. Een constante stroom van nieuwe titels vergroot de kans op verkoop.
De kwaliteit wisselt per titel en onderwerp. Generatieve systemen hallucineren soms: ze verzinnen feiten die niet kloppen. Een menselijke eindredactie kan dat beperken, maar niet altijd helemaal voorkomen. Voor lezers is vaak niet zichtbaar hoeveel menselijk werk in de tekst zit.
De distributie verloopt via e-books en print-on-demand, waardoor voorraad geen drempel is. Platforms rangschikken titels met eigen algoritmen. Prijs, recensies en trefwoorden wegen zwaar mee. Dat creëert een speelveld waar volume loont.
“Dagelijks tot tien boeken produceren met AI is mogelijk, mits er een strak proces en redactie staat.”
Herkomst vaak onzichtbaar
Op productpagina’s ontbreekt meestal een helder label “gemaakt met AI”. De auteur staat als een naam vermeld, ook als die vooral een merknaam of pseudoniem is. Lezers kunnen zo moeilijk beoordelen wie de feitelijke maker is. Dat is vooral relevant bij onderwerpen waar expertise telt.
Grote marktplaatsen zoals bol.com en Amazon bieden laagdrempelige zelfpublicatie. Sommige systemen, zoals Amazon Kindle Direct Publishing, vragen bij aanlevering al of er AI is gebruikt. Die informatie is echter vaak alleen intern, en niet zichtbaar voor kopers. Daardoor blijft de herkomst voor consumenten onduidelijk.
De grens met misleiding komt in beeld als een AI-boek als vakwerk van een expert wordt gepresenteerd. Zeker bij medische, financiële of juridische thema’s is dat gevoelig. Reviews en sterren blijken dan een zwakke filter. Ze beoordelen de leeservaring, niet de maakwijze.
Fysieke boekhandels kunnen titels selecteren en vragen stellen aan uitgevers. Online geldt eerder: wat door de poort komt, staat te koop. De schaal en snelheid van digitale platforms maken handmatig controleren lastig. Zonder standaardlabel blijft de informatieachterstand bij de klant.
Transparantie onder AI-verordening
De Europese AI-verordening bevat een transparantieplicht voor synthetische content. Aanbieders moeten duidelijk maken dat een tekst met AI is gegenereerd, als dit anders misleidend kan zijn. Voor boeken is nog discussie hoe dat precies uitpakt in de praktijk. Op het moment van schrijven worden deze regels gefaseerd ingevoerd vanaf 2025.
Daarnaast gelden bestaande consumentenregels, zoals de Europese richtlijn oneerlijke handelspraktijken. Misleidende informatie over de herkomst of deskundigheid kan tot handhaving leiden. In Nederland ziet de Autoriteit Consument & Markt (ACM) daarop toe. Platforms vallen ook onder de Digital Services Act, die extra zorgplichten geeft aan grote spelers.
Heldere labels helpen niet alleen lezers, maar verminderen ook juridische risico’s. Een zichtbaar AI-label kan deel uitmaken van de precontractuele informatie. Dat past bij het beginsel van begrijpelijke en tijdige informatievoorziening. Het is een relatief eenvoudige aanpassing in productpagina’s en metadata.
Overheden kunnen handvatten geven voor uniforme aanduidingen. Richtlijnen voorkomen dat elk platform een eigen label hanteert. Zo blijft de boodschap voor consumenten hetzelfde, ongeacht de winkel. Dat vergroot vertrouwen en maakt toezicht eenvoudiger.
Auteursrecht blijft onzeker
In de EU is auteursrecht gekoppeld aan een menselijke schepping. Een volledig door een algoritme geschreven tekst kan daardoor geen bescherming krijgen. Als een redacteur creatief ingrijpt, kan er wel bescherming ontstaan. De grens is nog onderwerp van rechtspraktijk en debat.
Ook de herkomst van trainingsdata speelt mee. De EU-auteursrechtrichtlijn staat tekst- en datamining toe, maar rechthebbenden mogen een opt-out instellen. Modellen moeten die keuze respecteren en hun gebruik documenteren. Daarover lopen op dit moment discussies en rechtszaken.
Uitvoer kan per ongeluk lijken op bestaande werken. Dat kan claims opleveren van plagiaat of inbreuk. Zorgvuldige kwaliteitscontrole en plagiaatscans verminderen dat risico. Platforms kunnen hier eisen aan stellen bij publicatie.
Voor lezers is onduidelijk wie verantwoordelijk is bij fouten of inbreuk. De verkoper, de uitgever of de modelgebruiker kan worden aangesproken. Duidelijke credits en labels helpen de keten van verantwoordelijkheid te ordenen. Dat is ook in het belang van serieuze uitgevers en auteurs.
Wat winkels nu kunnen doen
Webwinkels kunnen vandaag al een zichtbaar AI-label toevoegen aan productpagina’s. De boekensector werkt met ONIX-metadata, die eenvoudig is uit te breiden met zo’n veld. Een vast icoon en een korte uitleg volstaan voor B1-niveau. Dat maakt de Europese transparantie-eis concreet en uniform.
Platforms kunnen extra kwaliteitscontroles vragen bij risicogenres. Denk aan bronnenlijstjes bij non-fictie en waarschuwingen bij medisch of financieel advies. Een duidelijk retourbeleid voor feitelijke fouten helpt vertrouwen. Ook aanbevelingsalgoritmen kunnen AI- en mensgemaakte titels zichtbaar onderscheiden.
Uitgevers en producenten zoals Andries B.V. kunnen een eigen gedragscode publiceren. Leg daarin uit welke modellen worden gebruikt en hoe redactie werkt. Benoem ook controles op feiten, bias en plagiaat. Zo ontstaat een basis voor afspraken met winkels en bibliotheken.
Toezichthouders als ACM kunnen richtsnoeren maken voor labels en claims. De Autoriteit Persoonsgegevens kan meekijken als persoonlijke data in workflows zit, in lijn met de AVG. Samen geeft dat duidelijkheid voor producenten, platforms en lezers. En het voorkomt dat regels pas volgen na incidenten.
Gevolgen voor Nederlandse markt
De Nederlandse boekenmarkt is sterk digitaal geworden, met veel verkoop via platforms. Een kleine producent kan met AI snel schaal maken en niches vullen. Dat is economisch aantrekkelijk, maar zet druk op kwaliteit en vertrouwen. Transparantie is dan de laagste drempel om de balans te houden.
Voor onderwijs, bibliotheken en lokale winkels zijn heldere labels extra relevant. Zij moeten verantwoorden welke kennisbronnen ze inkopen en aanbieden. Een uniforme aanduiding helpt bij selectie en collectiebeleid. Het voorkomt dat AI-teksten als expertmateriaal worden gezien zonder context.
De komende invoering van de AI Act zal de lat verhogen. Wie vroegtijdig labelt en zijn proces uitlegt, loopt minder risico. Dat geldt voor Andries B.V., maar ook voor platforms en distributeurs. Uiteindelijk profiteert de hele keten van duidelijke informatie aan de lezer.
De kern blijft eenvoudig: zeg wat een product is en hoe het is gemaakt. Dat past bij de Europese regels én bij gezond verstand. Met een zichtbaar AI-label en basiskwaliteitstoetsen is veel gewonnen. De techniek mag snel zijn; de informatie erover moet helder zijn.