Europese aandelenbeurzen schommelen deze week scherp. Vooral fondsen die inzetten op kunstmatige intelligentie krijgen klappen. Beleggers vrezen overwaardering, hogere rentes en strengere regels. Ook de Europese AI-verordening en de gevolgen voor overheid en bedrijven spelen mee.
AI-fondsen onder druk
Thematische AI-fondsen dalen sneller dan de brede markt. Zo’n fonds bundelt bedrijven rond één thema, zoals algoritmen, chips of datacenters. Bij onrust werkt dat twee kanten op: winsten zijn groot in goede tijden, maar verliezen ook. Dat zien Nederlandse en Europese beleggers nu terug in hun portefeuille.
Veel AI-fondsen zijn sterk afhankelijk van dezelfde kopgroep. Denk aan Nvidia, Microsoft en Alphabet in de VS, en ASML in Europa. Als deze zwaargewichten bewegen, beweegt het hele fonds mee. Dat vergroot de schommelingen op korte termijn.
Stijgende rentes drukken bovendien de waardering van groei-aandelen. Toekomstige winsten worden dan minder waard in de modellen van beleggers. Winstnemingen na een lange AI-rally versterken de daling. Dit vergroot de spanning op beurzen in Amsterdam, Frankfurt en Parijs.
Concentratierisico neemt toe
AI-fondsen lijken vaak op elkaar qua samenstelling. Veel portefeuilles overlappen in dezelfde tien grote namen. Daardoor is spreiding kleiner dan het etiket “breed AI” suggereert. Eén aandeel kan het dagresultaat bepalen.
Voorbeelden in Europa zijn de WisdomTree Artificial Intelligence UCITS ETF (WTAI), Global X Artificial Intelligence & Technology UCITS ETF (AIQ) en de iShares Automation & Robotics UCITS ETF (RBOT). Halfgeleiderfondsen zoals de VanEck Semiconductor UCITS ETF hebben weer een zware weging in chipmakers. Nederlandse beleggers kopen deze producten eenvoudig via online brokers. Dat vergroot de impact van thema’s op huishoudportefeuilles.
Toezichthouders, zoals de Autoriteit Financiële Markten (AFM), waarschuwen al langer voor smalle thema’s en complexiteit. De kern is dat een mooi verhaal niet hetzelfde is als brede spreiding. Beleggers doen er goed aan de top-10 posities en kosten nauwkeurig te bekijken. Dat is extra relevant in een volatiele markt.
Een thematisch AI-fonds bundelt bedrijven die profiteren van algoritmen en datacenters. In de praktijk betekent dit vaak een hoge weging in dezelfde techreuzen en chipmakers.
Europese regels wegen mee
De Europese AI-verordening (AI Act) introduceert risicoklassen voor AI-systemen. Hoogrisico-toepassingen, zoals biometrische identificatie, krijgen strenge eisen. Dit vraagt om documentatie, testen en toezicht. Dat verhoogt kosten voor aanbieders en afnemers.
Voor generatieve AI, zoals modellen die tekst of beeld maken, komen transparantieplichten. Denk aan vermelding van AI-gebruik en bescherming van auteursrecht. Daarnaast blijft de AVG gelden voor alle data die worden verwerkt. Dat betekent dataminimalisatie, beveiliging en rechten van betrokkenen.
Voor overheden en publieke diensten in Nederland kan dit de inkoop beïnvloeden. Projecten met AI moeten aantonen dat ze aan de regels voldoen. Dit kost tijd en geld, maar geeft ook duidelijkheid aan de markt. Beleggers prijzen die gevolgen nu in, wat we terugzien in koersen.
Chipmakers blijven sleutelspelers
De AI-hype draait op rekenkracht en geheugen. Europese chiptoeleveranciers, zoals ASML, ASM International en BE Semiconductor, zijn daarom cruciaal. Hun machines en onderdelen maken geavanceerde chips mogelijk. Zonder die keten stokt de groei in datacenters en modellen.
De waardering van deze bedrijven is gevoelig voor investeringscycli. Als grote cloudspelers hun uitgaven terugschakelen, voelt de keten dat snel. Exportbeperkingen richting China zijn een extra onzekerheid. Dit raakt onder meer de orderstroom van ASML.
Voor de AEX weegt dat zwaar mee. Nederlandse indexbeleggers zijn daardoor indirect blootgesteld aan AI-sentiment. Stijgt de vraag naar AI-chips, dan profiteert de index. Andersom geldt hetzelfde bij een afkoeling.
Rente en winstverwachtingen drukken
Hogere rentes maken veilige alternatieven aantrekkelijker. Dat verlaagt de bereidheid om te betalen voor toekomstige groei. Bij teleurstellende kwartaalcijfers draait sentiment snel. AI-fondsen voelen die draai sterker dan de brede markt.
Winstverwachtingen zijn bovendien hoog opgelopen na een sterke rally. Kleine tegenvallers kunnen daardoor grote koersreacties geven. Analisten temperen soms de omzetramingen voor datacenters of AI-software. Dat vertaalt zich direct in thematische fondsen.
Ook valuta schommelingen spelen mee voor Europese beleggers. Veel AI-omzet is in dollars, terwijl fondsen in euro’s noteren. Afdekking is niet standaard en kost geld. Dit kan rendementen onvoorspelbaar maken.
Beleggers zoeken meer spreiding
Een eerste stap is de blootstelling te meten. Hoe groot is het AI-aandeel in de totale portefeuille? En hoeveel daarvan zit in dezelfde top-10 aandelen? Antwoorden daarop helpen bij bijsturen.
Brede wereldtrackers bieden vaak betere spreiding dan één thema. Ook binnen AI kan spreiding, bijvoorbeeld tussen software, halfgeleiders en infrastructuur. Let daarbij op kosten, liquiditeit en dividendbeleid. En op de mate van overlap tussen fondsen.
Voor instellingen en overheden speelt nog iets extra’s. De Europese AI-verordening vraagt om verantwoorde inkoop en gebruik. Dat kan de vraag verschuiven naar leveranciers die aantoonbaar compliant zijn. Beleggers die daarop letten, verkleinen regelgevingsrisico’s.