Duizenden door AI geschreven boeken zijn op dit moment zonder waarschuwing te koop bij grote webshops. De titels staan in e‑bookwinkels en print-on-demandshops in binnen- en buitenland. Kopers zien vaak niet dat een algoritme de tekst heeft gemaakt. Dat roept vragen op over transparantie, de Europese AI-verordening (AI Act) en de gevolgen voor webshops en overheidstoezicht.
Labels vaak afwezig
Veel AI-boeken worden aangeboden zonder zichtbaar label op de productpagina. Daardoor is voor lezers niet duidelijk of een mens of een systeem de tekst schreef. Het gaat om werken die snel zijn gemaakt met tekstgeneratoren en automatisch zijn opgemaakt. Dat vergroot het risico op misleiding bij aankoop.
De boeken worden vaak samengesteld met zogeheten generatieve AI, zoals ChatGPT van OpenAI of Gemini van Google. Dat zijn programma’s die op basis van voorbeelden nieuwe tekst maken. Voor omslagen gebruiken makers regelmatig beeldgeneratoren als Midjourney of DALL·E. Deze tools verlagen de drempel om in korte tijd veel titels te publiceren.
Zelfpublicatieplatforms en marktplaatsen maken verspreiding eenvoudig. Met print-on-demand wordt een boek pas gedrukt na bestelling. Daardoor zijn voorraadkosten laag en verschijnen titels razendsnel online. Zonder duidelijke waarschuwing merken klanten pas na aankoop dat de inhoud door een algoritme is gemaakt.
AI-gegenereerde content is tekst of beeld dat door een algoritme wordt gemaakt in plaats van door een mens.
Beleid platforms blijft beperkt
Grote winkels hanteren eigen regels, maar die zijn vaak niet zichtbaar voor kopers. Amazon Kindle Direct Publishing vraagt sinds 2023 dat auteurs melden of een titel AI-gegenereerd is. Die melding is op het moment van schrijven niet standaard te zien op de productpagina. Daarmee ontbreekt voor klanten een simpel, uniform label.
Sommige platforms beperken het aantal nieuwe titels per dag of zetten automatische filters in. Toch zijn zulke controles niet waterdicht. Het is lastig om met zekerheid vast te stellen of tekst door een mens of een model is geschreven. Pen-namen en wisselende uitgeversnamen maken toezicht extra moeilijk.
Ook het boekensysteem zelf biedt nog weinig houvast. Voor digitale titels is een ISBN niet altijd verplicht. Daardoor ontbreekt soms basisinformatie die uitgevers normaal vastleggen. Dat belemmert traceerbaarheid en duidelijke communicatie richting lezers.
Europese regels en toezicht
De Europese AI-verordening (AI Act) introduceert transparantieplichten voor AI-systemen. Een onderdeel is dat gebruikers van “deepfakes” duidelijk moeten maken dat de inhoud kunstmatig is. Deze regels worden gefaseerd ingevoerd tussen 2025 en 2026, op het moment van schrijven. Voor boeken is nog onduidelijk hoe zo’n disclosure op de productpagina precies moet gebeuren.
Daarnaast gelden bestaande consumentenregels, zoals de Europese richtlijn oneerlijke handelspraktijken. Verkopers mogen klanten niet misleiden over de aard of herkomst van een product. Een verborgen AI-herkomst kan dan tot handhaving leiden. Nationale toezichthouders, zoals de Autoriteit Consument & Markt (ACM), kunnen hierop optreden.
De Digital Services Act (DSA) verplicht grote platforms om risico’s rond misleiding te beperken. Marktplaatsen moeten bovendien verkopers verifiëren en klachten afhandelen. Een zichtbaar, gestandaardiseerd label voor AI-teksten past bij deze plichten. Het geeft kopers context zonder verkoop te blokkeren.
Risico’s voor lezers en makers
AI-teksten kunnen feitelijke fouten bevatten, zeker bij advies over gezondheid, recht of geld. Lezers krijgen dan ogenschijnlijk betrouwbare informatie die niet is gecontroleerd. Zonder waarschuwing ontbreekt de prikkel om extra kritisch te lezen. Dat vergroot de kans op schade bij kwetsbare doelgroepen.
Er zijn ook risico’s voor auteurs en uitgevers. Nepboeken met een naam die lijkt op die van een bekende schrijver kunnen reputaties schaden. Daarnaast is er spanning rond auteursrecht en trainingsdata. Makers en uitgevers weten niet altijd of de AI is getraind op beschermde werken.
De kwaliteit van AI-boeken wisselt sterk. Sommige uitgaven zijn dun, herhalen zichzelf of vullen pagina’s met algemene informatie. Toch oogt de presentatie professioneel door standaardopmaak en stockafbeeldingen. Zonder label zien lezers het verschil pas na aankoop of lezing.
Wat verandert voor Nederland
In Nederland speelt dit onderwerp bij platforms waar externe verkopers gemakkelijk kunnen publiceren. Webshops en e‑bookdiensten bereiken hier een breed publiek. Duidelijke labels helpen om misleiding te voorkomen en klachten te verlagen. Ze maken ook verschil voor bibliotheken en onderwijsinstellingen die titels inkopen.
De combinatie van de AI Act, de DSA en consumentenrecht zet druk op transparantie. Webwinkels die in de EU actief zijn, zullen hun processen daarop moeten inrichten. Denk aan zichtbare mededelingen op productpagina’s en betere verkoperscontrole. Op termijn kan dat de markt schoner en voorspelbaarder maken.
Uitgevers en brancheorganisaties kunnen helpen met standaarden. Een uniform veld in metadata voor “AI-gebruik” maakt signalering eenvoudiger. Daarmee kunnen winkels, zoekmachines en bibliotheken AI-werken herkenbaar tonen. Voor lezers levert dat meer keuzevrijheid en vertrouwen op.