British Airways waarschuwt dat slimme AI-agents luchtvaartmerken minder zichtbaar kunnen maken. Het Britse bedrijf ziet dat reizigers steeds vaker via digitale assistenten boeken in plaats van via de website van een airline. Dat kan de relatie met klanten en de prijsvergelijking veranderen. De Europese AI-verordening (AI Act) en de AVG bepalen op het moment van schrijven mede de regels voor zulke systemen en de gevolgen voor overheid en markt.
AI-agents schuiven merken weg
AI-agents zijn programma’s die zelfstandig stappen zetten om een doel te halen, zoals een reis plannen en boeken. Grote spelers zoals OpenAI (ChatGPT), Google (Gemini) en Microsoft (Copilot) bouwen zulke assistenten in zoekmachines en telefoons. Daardoor komt het merk van de aanbieder pas laat in beeld, vaak pas bij betalen. Dat maakt het moeilijker voor airlines om zich te onderscheiden met service en extra’s.
Wie een assistent vraagt om “een weekendtrip naar Barcelona”, ziet meestal één of enkele voorstellen. Het systeem weegt prijs, tijd en eerdere voorkeuren, en toont een kant-en-klaar pakket. De airline, bijvoorbeeld British Airways, KLM of Lufthansa, verdwijnt achter het advies van het algoritme. Loyaliteitsprogramma’s en upsells, zoals stoelkeuze of extra bagage, komen daardoor minder onder de aandacht.
Ook reisapps voegen agents toe. Booking.com, Expedia en Kayak testen al chatfuncties die direct boeken. Zij koppelen met wereldwijde reserveringssystemen (GDS) zoals Amadeus en Sabre. Deze combinatie kan de directe kanalen van airlines verder onder druk zetten.
AI-agents: software die zelfstandig taken uitvoert voor een gebruiker, zoals zoeken, vergelijken en boeken, op basis van doelen en voorkeuren.
Platformmacht bepaalt de keuze
De toegangspoorten tot AI-assistenten liggen bij grote techbedrijven. Google, Apple, Microsoft en Amazon zijn op het moment van schrijven “poortwachters” onder de Europese Digital Markets Act. Zij bepalen welke bronnen worden geraadpleegd, hoe resultaten worden getoond en welke partners meedoen. Dat beïnvloedt welke airlines of reiswinkels zichtbaar zijn.
Als de assistent standaard via een partner boekt, schuift verkeer weg van de airline-site. Dat verhoogt de bemiddelingskosten per ticket en vermindert directe klantdata. Merken kunnen moeten betalen voor een betere positie in de assistent, net als bij zoekadvertenties. De onderhandelingsmacht verschuift dan naar het platform.
Voor Europese concurrentie is dit cruciaal. Airlines investeren in eigen apps, maar de klant start vaker bij een spraak- of chatassistent. Zonder duidelijke regels over ranking en voorkeursinstellingen kan de markt op een paar kanalen leunen. Dat vergroot risico’s op afhankelijkheid en eenzijdige voorwaarden.
EU-regels dwingen transparantie
De AI-verordening verplicht aanbieders tot basistransparantie bij generatieve systemen en chatbots. Gebruikers moeten weten dat zij met een algoritme praten en op welke criteria aanbevelingen rusten. Dit raakt AI-agents die reizen voorstellen en boeken. Uitleg over bronnen en redeneringen wordt belangrijk voor consumentenrecht en toezicht.
De AVG stelt eisen aan profiling en dataminimalisatie. Een assistent die reisgeschiedenis, voorkeuren en locatie gebruikt, heeft een geldige grondslag en goede beveiliging nodig. Gevoelige gegevens, zoals medische informatie of dieetwensen, vragen extra zorg. Encryptie en beperkte bewaartermijnen zijn standaardvereisten.
De Digital Markets Act eist gelijke behandeling van zakelijke gebruikers en verbiedt misbruik van platformmacht. Daarnaast verbiedt EU-consumentenrecht misleidende ontwerptrucs, zoals sturende knoppen of onduidelijke annuleringen. De Autoriteit Consument & Markt en de Autoriteit Persoonsgegevens kunnen in Nederland handhaven als assistenten keuzevrijheid of privacy ondermijnen.
Airlines zoeken regie terug
Luchtvaartmaatschappijen investeren in NDC, een IATA-standaard om rijke aanbiedingen via API’s te tonen. Daarmee kunnen AI-agents actuele stoelen, bagage en bundels ophalen, niet alleen kale tarieven. Dit moet het verschil in service en productkwaliteit zichtbaar houden. British Airways, KLM en Lufthansa rollen NDC breed uit richting tussenpersonen.
Merken bouwen ook eigen digitale assistenten in app en WhatsApp. Die combineren loyaliteitspunten, persoonlijk advies en snelle service. Zo houden ze directe klantcontacten en first-party data onder de AVG. De uitdaging is om tegelijk aan te haken bij grote algemene agents zonder regie te verliezen.
Samenwerking met techleveranciers wordt strakker. Distributeurs als Amadeus en Sabre voegen generatieve AI toe aan zoek- en klantenservice. Europese airlines vragen garanties over datagebruik, beveiliging en uitleg bij aanbevelingen. Contracten leggen vast welke informatie agents tonen en hoe vaak deze wordt ververst.
Klantrisico’s en kwaliteit
Generatieve systemen kunnen hallucineren: met overtuiging onjuiste informatie geven. In reizen kan dat gaan over bagageregels, overstaptijden of compensatie bij vertraging. Europese rechten zoals EU261/2004 moeten kloppen in elk advies. Validatie en duidelijke bronnen zijn daarom essentieel.
Een agent kan ook onbedoeld sturen naar een duurdere optie. Dat kan door affiliate-vergoedingen, trainingsdata of fout gewogen voorkeuren. Transparante uitleg over ranking en een “toon alternatieven”-knop helpen dit te beperken. Logbestanden en audits zijn nodig voor toezicht.
Toegankelijkheid telt mee. Assistenten moeten goed werken in het Nederlands en andere EU-talen. Heldere taal en opties voor spraak en tekst maken verschil voor veel reizigers. Ook moeten systemen offline of met slechte verbinding nog bruikbare informatie bieden.
Wat dit betekent nu
Voor airlines is de boodschap scherp: zorg dat producten en voorwaarden machine-leesbaar en volledig zijn. Richt NDC-content, tarieven en service-elementen zo in dat elke agent ze correct kan vinden. Leg contractueel vast hoe platforms jouw merk en extra’s tonen. Meet continu of agents jouw aanbod overslaan of verkeerd samenvatten.
Voor Nederlandse reizigers betekent dit meer gemak, maar ook opletten. Controleer voor boeken de airline-naam, bagage en omboekregels. Vraag om een bronvermelding en bewaar het advies van de assistent. Bij conflicten over rechten onder EU261 is documentatie belangrijk.
Voor overheid en toezichthouders is er werk aan de winkel. Toets AI-assistenten aan de AI-verordening en de AVG, en let op rankingtransparantie onder de DMA. Bij inkoop van reisdiensten door de overheid zijn de “Europese AI-verordening gevolgen overheid” concreet: kies alleen systemen met duidelijke uitleg, dataminimalisatie en exit-opties. Zo blijft de markt open en de reiziger beschermd.
