Het universiteitsblad Resource van Wageningen University & Research is een korte peiling gestart over AI-gebruik in de studie. Studenten kunnen aangeven of zij kunstmatige intelligentie inzetten voor opdrachten of tentamens: ja of nee. De poll staat online en noemt tools als ChatGPT, Gemini en Copilot. Doel is te meten hoe breed dit gebeurt en waar behoefte is aan heldere regels in het hoger onderwijs.
Studentenpeiling bij WUR gestart
De peiling vraagt om een eenvoudig antwoord en nodigt uit tot toelichting. Zo wordt zichtbaar hoe studenten AI inzetten in het dagelijks studiewerk. Generatieve AI is software die op basis van voorbeelden nieuwe tekst, beeld of code maakt. Die techniek is snel beschikbaar geworden via apps en browsers.
Een ja/nee-vraag maakt het onderwerp concreet en vergelijkbaar. Het laat zien of gebruik vooral incidenteel is of juist standaard. Ook komt naar voren voor welke vakken en taken het systeem wordt ingezet. Denk aan samenvatten, brainstormen of code controleren.
Voor opleidingen is zo’n momentopname nuttig. Het helpt bij keuzes over begeleiding en toetsing. Ook kan het input geven voor studiegidsen en examenregels. Daarmee sluit de peiling aan op een bredere onderwijsdiscussie in Nederland.
Docenten zoeken duidelijkheid
Docenten zien vaker teksten en code die met hulp van algoritmen zijn gemaakt. De vraag is dan: wat mag wel en wat niet. Instellingen vragen studenten steeds vaker om gebruik te melden. Sommige vakken verbieden het, andere staan beperkt gebruik toe.
Universiteiten van Nederland (UNL) en ict-coöperatie SURF publiceerden op het moment van schrijven handreikingen voor verantwoord gebruik van generatieve AI. Kern is: wees transparant, houd regie en borg leerdoelen. Opdrachten verschuiven daarom naar meer persoonlijke reflectie en procesbewijzen. Zo blijft het eigen werk van studenten zichtbaar.
Leveranciers als Turnitin bieden AI-detectie, maar die geeft slechts een schatting. Foutpositieven en foutnegatieven komen voor, zeker bij korte teksten. Opleidingen benadrukken daarom menselijke beoordeling en duidelijke criteria. Transparantie over bronnen en tussenstappen wordt belangrijker dan ooit.
Privacy en AVG eisen
Wie stukken of data in een AI-tool plakt, deelt mogelijk persoonsgegevens. Dan geldt de AVG met regels voor dataminimalisatie en doelbinding. Ook moeten gegevens goed worden beveiligd. Dit vraagt om zorgvuldige keuzes door studenten en instellingen.
Gratis versies van ChatGPT (OpenAI) en Gemini (Google) kunnen gegevens buiten de Europese Economische Ruimte verwerken. De gebruiker heeft daarbij beperkte controle over bewaartermijnen. Universiteiten moeten daarom een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) doen bij structureel gebruik. Dat geldt ook voor onderwijsplug-ins en chatbot-integraties.
Instellingen kiezen soms voor Microsoft Copilot binnen Microsoft 365 met een EU Data Boundary. Dat kan risico’s verkleinen, maar vervangt geen strikte toegangsrechten en versleuteling. Daarnaast blijft inhoudelijke toetsing nodig op juistheid en bias. Privacyvriendelijke alternatieven of on-premise modellen zijn in opkomst, maar vragen beheer en expertise.
AI-verordening beïnvloedt onderwijs
De Europese AI-verordening (AI Act) treedt stapsgewijs in werking. Makers van algemene AI-systemen, zoals GPT-4o van OpenAI en Gemini 1.5 van Google, krijgen transparantie- en documentatieplichten. Denk aan informatie over trainingsdata, energieverbruik en bekende beperkingen. Dit moet doorwerking krijgen in apps die studenten gebruiken.
AI die studenten beoordeelt of selecteert kan als hoog risico gelden onder de AI Act. Dan zijn extra eisen verplicht, zoals menselijk toezicht, risicobeheer en logregistratie. Leveranciers moeten het systeem laten toetsen en registreren. Onderwijsinstellingen moeten dit controleren bij inkoop.
Voor Nederlandse hogescholen en universiteiten betekent dit meer due diligence op edtech. Contracten zullen striktere afspraken over data en modelupdates bevatten. Ook moeten instellingen studenten duidelijk informeren over de inzet van algoritmen. Zo raken beleid en praktijk direct aan elkaar.
Kansen en grenzen zichtbaar
AI kan studeren sneller en toegankelijker maken. Brainstormen gaat vlotter en teksten worden sneller gestructureerd. Programmeerfouten komen eerder boven water. Dat scheelt tijd, mits de gebruiker kritisch blijft.
Er zijn ook duidelijke grenzen. Modellen kunnen “hallucineren” en foute feiten geven. Bronnen ontbreken of zijn niet controleerbaar. Daarom blijft checken bij primaire literatuur nodig.
Generatieve AI maakt nieuwe inhoud op basis van patronen in grote hoeveelheden voorbeelden, maar begrijpt die inhoud niet echt.
Goed prompten helpt, maar lost bias en foutkansen niet op. Een prompt is de opdracht die je aan het model geeft. Benoem altijd welke systemen zijn gebruikt en hoe. Dat vergroot eerlijkheid en maakt beoordeling mogelijk.