Denemarken verplicht middelbare scholieren om hun eindwerk mondeling te verdedigen. Het ministerie van Onderwijs voert de maatregel vanaf het komende schooljaar in. De stap moet misbruik van AI-tools zoals ChatGPT van OpenAI en Gemini van Google tegengaan. Dit past in de lijn van de Europese AI-verordening en heeft gevolgen voor overheid en scholen.
Mondeling bepaalt auteurschap
Deense scholen voegen een mondelinge verdediging toe aan het schriftelijke eindwerk. Daarmee willen zij zeker weten dat een leerling de inhoud begrijpt en het werk zelf kan toelichten. De maatregel richt zich vooral op teksten die met algoritmen kunnen zijn geschreven.
Tijdens de verdediging geeft de leerling een korte uitleg en beantwoordt vragen. Docenten letten op begrip, argumentatie en reflectie op bronnen. Het schriftelijke deel blijft belangrijk, maar de mondelinge controle maakt ongeoorloofd AI-gebruik moeilijker.
De regel geldt landelijk voor eindexamenprojecten in het voortgezet onderwijs. Het Deense ministerie van Onderwijs (Børne- og Undervisningsministeriet) stelt een uniforme procedure vast. Details zoals de duur en weging kunnen per school worden ingevuld binnen dat kader.
Detectie werkt nog niet goed
Generatieve AI maakt in enkele seconden vloeiende teksten op basis van voorbeelddata. Populaire systemen zijn ChatGPT, Gemini, Copilot van Microsoft en Claude van Anthropic. Daardoor is het lastig vast te stellen wie de echte auteur is.
Software die AI-teksten probeert te herkennen, werkt onbetrouwbaar. De tools geven vaak valse waarschuwingen of missen juist gegenereerde stukken. Daarom kiest Denemarken voor een menselijke check via een gesprek.
Een mondelinge toets controleert begrip, niet alleen vorm. Dat is iets wat tekstherkenning niet goed kan meten. Het vermindert ook de behoefte aan extra surveillancesoftware en gevoelige dataverzameling.
Generatieve AI is software die op basis van voorbeelden nieuwe teksten, beelden of code maakt.
Gevolgen voor leerlingen en leraren
Leerlingen moeten zich voorbereiden op een heldere presentatie. Dat kan de druk vergroten, maar leert ook vaardigheden als samenvatten en beargumenteren. Scholen zullen extra aandacht geven aan oefengesprekken en feedback.
Voor docenten betekent dit meer tijd voor vragen en beoordeling. Roosters moeten worden aangepast en er zijn meer beoordelingsmomenten nodig. Scholen organiseren daarom strakkere planning en maken beoordelingslijsten die transparant zijn.
Er is oog nodig voor toegankelijkheid. Leerlingen met een beperking moeten passende aanpassingen krijgen, zoals extra tijd of een andere vorm. Dat past bij nationale regels en de Europese gelijkheids- en privacywetgeving.
Europese AI-verordening en onderwijs
De Europese AI-verordening (AI Act) deelt systemen in op risico. AI die studenten beoordeelt of selecteert, valt onder hoog risico en kent strenge eisen. Grote generatieve modellen moeten bovendien voldoen aan transparantieplichten.
Door te kiezen voor een mondelinge toets vermijden scholen inzet van hoogrisico-algoritmen. De menselijke beoordeling versterkt het vereiste van menselijk toezicht. Het beperkt ook privacyrisico’s en sluit aan op de AVG.
Voor overheden verkleint dit de noodzaak om proctoringsoftware in te kopen. Als scholen toch AI gebruiken, moeten zij risicoanalyses, documentatie en toezicht regelen. Zo raken de Europese AI-verordening gevolgen overheid direct aan onderwijsbeleid en inkoop.
Nederland kijkt naar examenaanpak
In Nederland presenteren scholieren op veel scholen hun profielwerkstuk al mondeling. De centrale examens onder het College voor Toetsen en Examens blijven zonder internettoegang. Voor schoolexamens bepalen scholen zelf regels binnen landelijke kaders.
Op het moment van schrijven is er geen landelijke plicht voor een extra verdediging bij elk eindwerk. Wel publiceren OCW en SURF handreikingen over het gebruik van AI in het onderwijs. Scholen borgen eigen werk steeds vaker met tussenproducten en reflectiegesprekken.
De Deense keuze kan het debat hier aanscherpen. Een uniforme mondelinge check kan fraude met datamodellen beperken, maar kost tijd en capaciteit. Beleidsmakers moeten daarom balanceren tussen betrouwbaarheid, werkdruk en gelijke kansen.