Jack Dorsey, medeoprichter van X (voorheen Twitter) en op het moment van schrijven CEO van Block, waarschuwt dat kunstmatige intelligentie veel banen kan vervangen en winsten vooral bij grote techbedrijven laat belanden. Hij deed die uitspraak deze week in een interview in de Verenigde Staten. Dorsey stelt dat bedrijven snel automatiseren zonder duidelijk plan voor werknemers. De waarschuwing raakt ook Europa, waar de nieuwe AI-verordening en de arbeidsmarkt onder druk komen te staan.
Banen staan onder druk
Dorsey richt zich op generatieve AI, software die zelf tekst, beeld of code kan maken. Zulke systemen nemen steeds meer taken over in klantenservice, marketing en softwareontwikkeling. Hij vreest dat dit niet alleen repetitief werk treft, maar ook middenbanen met veel administratie en routine.
Bedrijven in Europa testen breed met ChatGPT van OpenAI, Gemini van Google en vergelijkbare assistenten. Deze tools kunnen gesprekken voeren, samenvattingen maken en e-mails opstellen. Daardoor verandert het werkpakket van medewerkers snel en kunnen reorganisaties volgen.
Economen zien dat AI zowel taken wegneemt als nieuwe functies creëert. Op korte termijn ontstaat vaak “taakverschuiving” binnen dezelfde baan. Vakbonden en ondernemingsraden vragen daarom om duidelijke afspraken over herscholing en menselijke controle.
Winsten naar grote platforms
Volgens Dorsey stromen de grootste opbrengsten van AI naar de partijen die de infrastructuur bezitten. Denk aan Microsoft (met OpenAI), Google en Amazon Web Services, die rekenkracht en datamodellen leveren. Ook chipmaker Nvidia profiteert aan de basis van de keten.
Voor Europese bedrijven speelt daarmee het risico op sterke afhankelijkheid van een paar Amerikaanse aanbieders. Contracten voor API-gebruik en clouddiensten kunnen leiden tot klem zitten bij één leverancier. De kosten voor rekenkracht en dataopslag drukken bovendien zwaarder op kleinere organisaties.
De Europese Commissie kijkt al kritisch naar machtsconcentratie in de AI-keten, mede onder de Digital Markets Act. Op het moment van schrijven onderzoekt Brussel samenwerkingen zoals die tussen Microsoft en OpenAI op mededingingsrisico’s. Dat kan gevolgen hebben voor toegang, prijzen en interoperabiliteit in de EU.
EU stelt strenge waarborgen
De Europese AI-verordening (AI Act) verplicht aanbieders en gebruikers van risicovolle AI tot risicobeoordelingen, uitleg en toezicht. Generatieve systemen, ook wel algemene AI of foundation models genoemd, krijgen transparantieplichten. Dat geldt naast bestaande privacyregels uit de AVG.
Wie chatbots met persoonsgegevens inzet, moet dataminimalisatie toepassen en gegevens versleutelen. Organisaties moeten vastleggen welke datasets zijn gebruikt en hoe uitkomsten worden beoordeeld door mensen. Voor modellen die zijn getraind op beschermd materiaal moet een samenvatting van de gebruikte auteursrechtelijke content openbaar worden gemaakt.
AI Act: de nieuwe EU-wet die eisen stelt aan ontwerp, inzet en toezicht van AI-systemen, met zwaardere regels naarmate het risico voor burgers en maatschappij hoger is.
Voor Nederlandse overheden en bedrijven betekent dit meer documentatie en controle vooraf. Denk aan impactassessments bij werving, kredietbeoordeling of zorgtoepassingen. Niet-naleving kan leiden tot boetes en het stilleggen van een toepassing.
Gevolgen voor Nederland
Klantcontactcentra, media en softwarebedrijven voelen hier als eerste de druk. Veel organisaties experimenteren met AI-assistenten om productiviteit te verhogen. Zonder plan voor kwaliteit, bias en herverdeling van taken kan dat tot spanningen op de werkvloer leiden.
Toezichthouders spelen een grotere rol. De Autoriteit Persoonsgegevens let op privacy en profiling, terwijl de Autoriteit Consument & Markt misleiding door AI-marketing kan aanpakken. Het kabinet moet bovendien een nationale toezichthouder voor de AI Act aanwijzen en procedures voor handhaving opzetten.
Voor werknemers wordt om- en bijscholing cruciaal. UWV en gemeenten kunnen trajecten versnellen, bijvoorbeeld voor datavaardigheden en toezicht op algoritmen. Werkgevers doen er goed aan afspraken te maken met ondernemingsraden over tempo, training en evaluatie van AI in processen.
Keuzes voor bedrijven nu
Begin met een duidelijke AI-governance: een risicoanalyse per use-case, mens-in-de-lus en meetbare kwaliteitsnormen. Leg vast welke taken het algoritme doet en wanneer een medewerker beslist. Monitor effecten op foutpercentages, doorlooptijd en klanttevredenheid.
Kies technologie die past bij je risico’s. Open modellen zoals Llama 3 (Meta) of Mistral Large kunnen op eigen infrastructuur draaien en gevoelige data beter binnen de organisatie houden. Grote taalmodellen zijn algoritmen die het volgende woord voorspellen; ze werken krachtig, maar hallucineren soms en vragen daarom controle.
Denk tenslotte na over verdeling van de opbrengsten van automatisering. Investeren in scholing, interne mobiliteit en winstdeelregelingen kan de overgang verzachten. Dorsey’s waarschuwing onderstreept de urgentie: zonder actief beleid groeien kloof en afhankelijkheid, met maatschappelijke en economische risico’s voor Europa.
