Drie onderwijsexperts waarschuwen nu dat kunstmatige intelligentie te snel en te slordig zijn weg vindt naar de klas. Docenten gebruiken systemen als ChatGPT, Gemini en Copilot soms lui en onverantwoord, met risico’s voor leren en privacy. Scholen in België en Nederland zoeken naar beleid dat past bij de Europese AI-verordening (AI Act) en de AVG. Het doel: heldere regels, betere training en eerlijker toetsen.
Docenten missen richtlijnen
Op veel scholen experimenteren leraren met generatieve AI, zoals OpenAI’s ChatGPT, Google Gemini en Microsoft Copilot. Dat gebeurt vaak zonder vast beleid, training of evaluatie. Het gevolg is wisselende kwaliteit en soms blind vertrouwen in uitkomsten.
Een veelgehoorde fout is dat lesmateriaal één-op-één wordt overgenomen uit een chatbot. De tekst oogt vlot, maar klopt niet altijd of sluit niet aan bij het leerdoel. Ook bronverwijzingen ontbreken vaak, wat leerlingen op het verkeerde been zet.
Onderwijsorganisaties bouwen intussen aan kaders, maar de invoering gaat traag. In Nederland publiceerden Kennisnet en SIVON handreikingen voor veilig en doelgericht gebruik. Vlaamse scholen werken aan vergelijkbare afspraken rond didactiek, privacy en inkoop, maar vragen om praktische voorbeelden per vak.
Generatieve tools blijven feilbaar
Generatieve AI kan aantrekkelijke teksten, stappenplannen en quizzen maken. Toch hallucineren modellen als GPT-4o en Gemini 1.5 nog geregeld: ze verzinnen feiten of citeren niet-bestaande bronnen. Leraren moeten daarom actief controleren en, waar nodig, corrigeren.
De systemen zijn niet ontworpen rond leerdoelen of exameneisen. Een duidelijk prompt helpt, maar garandeert geen juiste inhoud. Ook maatschappelijke vooroordelen kunnen doorsijpelen in uitkomsten, bijvoorbeeld bij voorbeelden, taalgebruik of rolverdelingen.
Generatieve AI is software die nieuwe tekst, beeld of code maakt op basis van veel voorbeelden, en kan daarbij fouten of verzinsels produceren.
Edtech-toepassingen proberen dit te ondervangen. Khan Academy biedt met Khanmigo een begeleide tutorervaring, en tools als Grammarly en LanguageTool helpen met stijl en grammatica. Maar ook hier geldt: bekijk wat het systeem doet, leg uit waarom, en blijf de menselijke docent aan het roer.
Toetsen en fraude veranderen
Leerlingen gebruiken AI om werkstukken te schrijven of code te genereren. Detectietools zoals Turnitin’s AI-detectie of GPTZero geven slechts een waarschijnlijkheid en zitten er vaak naast. Een vals-positief oordeel kan onrecht doen aan een leerling.
Scholen verschuiven daarom naar toetsvormen die proces en begrip toetsen. Denk aan mondelinge vragen, bronlogs, tussentijdse versies en praktijktaken. Ook open-boektoetsen met duidelijke beoordelingscriteria winnen terrein.
Didactiek verandert mee. Docenten laten AI gebruiken als kladblok, maar vragen om reflectie: wat heb je aangepast en waarom? Zo wordt het hulpmiddel zichtbaar, en blijft het eigen denken centraal staan.
Privacy en AVG-risico’s
Veel AI-diensten verwerken gegevens buiten de EU en gebruiken data om modellen te verbeteren. Dat botst met de AVG, die dataminimalisatie, duidelijke doelen en goede beveiliging eist. Scholen moeten daarom gegevens van leerlingen en docenten afschermen.
Praktisch betekent dit: geen persoonsdata in prompts, modeltraining door de aanbieder uitzetten waar mogelijk, en Europese datalocatie eisen. Ook moeten scholen een DPIA uitvoeren bij inzet van nieuwe systemen in of rond de klas. Versleuteling en strikte toegangsrechten horen standaard te zijn.
Leveranciers bieden onderwijsvarianten, zoals Google Workspace for Education en Microsoft 365 met Copilot, vaak met aparte dataverdragen. Controleer altijd de verwerkersovereenkomst en of logging, dataretentie en hergebruik van data zijn beperkt. Transparantie richting ouders en studenten is hierbij cruciaal.
EU-AI-wet raakt scholen
De Europese AI-verordening plaatst systemen voor onderwijsselectie en examinering in de hoge-risicoklasse. Dat vraagt om strengere eisen voor kwaliteit, transparantie en menselijk toezicht. Wie zulke systemen inkoopt of inzet, moet kunnen uitleggen hoe beslissingen tot stand komen.
Generatieve modellen zoals GPT-4o of Gemini vallen onder verplichtingen voor aanbieders van algemene AI (GPAI). Scholen die ze gebruiken, gelden als “inzetters” en moeten passende maatregelen nemen, zoals duidelijke instructies en risicobeperking. Dit sluit aan op bestaande plichten uit de AVG.
Voor de praktijk betekent dit: onderwijsbesturen moeten inkoop, training en evaluatie formaliseren. Denk aan een beleid per onderwijsvorm, auditsporen bij toetsen en aantoonbaar menselijk toezicht. Juridische en didactische eisen komen zo samen in één aanpak.
Praktische stappen voor scholen
Begin met een heldere visie: waar voegt AI echt waarde toe, en waar niet? Leg vast welke tools zijn toegestaan, met welke doelen en wie waarvoor verantwoordelijk is. Geef docenten tijd en scholing om prompts, beoordeling en bronnenkennis te oefenen.
Maak afspraken over toetsing en integriteit die passen bij AI-gebruik. Bied studenten veilige oefenomgevingen en leer hen om uitkomsten te bevragen. Monitor effecten op leerresultaten en pas beleid elk semester aan.
- Voer een DPIA uit vóór inzet van nieuwe AI-tools.
- Verbied persoonsdata in prompts en zet modeltraining uit.
- Test tools met vakdocenten op inhoud en bias.
- Herontwerp toetsen: focus op proces, begrip en bronnen.
- Leg alles vast: instructies, keuzes en toezicht per gebruiksscenario.
Tot slot: kies niet voor “AI of geen AI”, maar voor doelmatig en verantwoord gebruik. Kleine, gecontroleerde pilots geven snel inzicht en beperken risico’s. Zo blijft technologie dienend aan leren, niet andersom.