Het ministerie van Defensie wil F-35’s van Lockheed Martin tijdelijk stallen op Lelystad Airport. Dit gebeurt terwijl aanpassingen plaatsvinden op bestaande luchtmachtbases in Nederland. Militairen en veiligheidsexperts noemen het civiele vliegveld kwetsbaar voor sabotage en drones. Zij vrezen hogere kosten en risico’s omdat Lelystad nauwelijks militaire bescherming heeft.
Civiel veld mist bescherming
Lelystad Airport is een civiele luchthaven van Royal Schiphol Group. Het terrein is ingericht voor lichte verkeersvliegtuigen, niet voor gevechtsvliegtuigen. Er zijn geen verharde, beschermde shelters en geen geïntegreerde luchtverdediging. Parkeren in de open lucht maakt toestellen kwetsbaar voor gerichte aanvallen of sabotage.
De F-35 is ontworpen om onzichtbaar te blijven in de lucht en gebruikt sensoren en datamodellen om doelen te detecteren. Op de grond beschermt stealth niet tegen drones, vuur of explosies. Zonder hardening en gebiedsbeveiliging neemt het risico op schade sterk toe. Dat is zichtbaar in recente conflicten, waar vliegtuigen juist op de grond worden geraakt.
Een hardened shelter is een versterkte, afgesloten hangar die een gevechtsvliegtuig beschermt tegen explosies, brand en scherfwerking.
De Koninklijke Marechaussee en Defensie kunnen extra hekken, camera’s en patrouilles inzetten. Toch vervangt dat geen structurele voorzieningen zoals blast-walls, scherfvrije opslag en redundante bluscapaciteit. Ook ontbreekt op Lelystad een militair geteste perimeter met toegangscontrole op NAVO-niveau. Dat vergroot de operationele en juridische complexiteit.
Drones vragen nieuw schild
De dreiging door kleine drones is in Europa toegenomen sinds de oorlog in Oekraïne. Commerciële quadcopters kunnen met eenvoudige aanpassingen schade veroorzaken. Een civiele luchthaven is daarvoor lastig te beveiligen, door open omgeving en veel logistiek verkeer. Dit vraagt om permanente counter‑UAS, een systeem dat drones detecteert en uitschakelt.
Nederlandse leveranciers zoals Robin Radar Systems en Thales Nederland bieden radar en AI‑software voor drone‑detectie. Zulke algoritmen herkennen patronen in radardata en radiofrequenties. Bedrijven als Dedrone leveren geïntegreerde sensoren en jammers die op luchthavens worden gebruikt. Voor militaire opslag is echter ook effectorkeuze en regelruimte nodig om snel in te grijpen.
De Europese AI‑verordening (AI Act) sluit militaire systemen uit, maar dual‑use detectiesoftware valt vaak wél onder de regels. Dat betekent eisen aan transparantie, testen en toezicht op het moment van schrijven. Voor inzet op een civiele luchthaven spelen daarnaast luchtvaartregels van EASA over elektronische interferentie. Dit vraagt zorgvuldige afstemming tussen Defensie, ILT en de luchthavenbeheerder.
Kosten en procedures onderschat
Tijdelijke stalling klinkt eenvoudig, maar wordt snel duur. Nodig zijn onder meer tijdelijke shelters, explosieveilige opslag, brandweercapaciteit en 24/7 bewaking. Ook moeten brandstof, onderhoud en IT‑netwerken militair worden ingericht. Zonder dat loopt de beschikbaarheid van de F-35 terug en stijgt het risico op incidenten.
Voor extra camera’s, toegangscontrole en dronesensoren gelden privacykaders uit de AVG. Op een civiel terrein moeten grenzen aan dataverzameling en bewaartermijnen worden vastgelegd. Defensie heeft uitzonderingen, maar de luchthaven en civiele leveranciers niet. Dit vergt contracten, DPIA’s (privacy‑impactanalyses) en audits voordat systemen aangaan.
Daarnaast is er milieu‑ en geluidsruimte nodig, ook bij ‘alleen stallen’. Grondtesten, taxiën en engine‑runs produceren veel geluid en uitstoot. Lelystad staat al jaren in de schijnwerpers door stikstof, geluid en uitgestelde openstelling voor vakantievluchten. Extra defensieactiviteiten kunnen vergunningen en planning opnieuw onder druk zetten.
NAVO‑spreiding ligt voor de hand
Critici pleiten voor spreiding van toestellen over NAVO‑bases met bestaande hardening. België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hebben meer militaire infrastructuur rond gevechtsvliegtuigen. Zo blijft de oorlogsinfrastructuur intact en zijn toestellen minder voorspelbaar voor een tegenstander. Dat sluit aan bij NAVO‑plannen voor dispersie en redundantie.
In Nederland kan Defensie ook kleinere militaire velden en bestaande bases beter benutten. Woensdrecht is al logistiek knooppunt voor de F‑35, al vraagt dat extra aanpassingen voor operationele stalling. Verspreiding over meerdere, militair beveiligde locaties verkleint de kans op uitval door één gericht incident. Het maakt bovendien bewaking en luchtverdediging efficiënter.
De les uit Europese conflicten is helder: wat in de lucht onzichtbaar is, moet op de grond fysiek beschermd worden. Hardened shelters, counter‑UAS en redundantie horen bij elkaar. Een civiel vliegveld zonder die lagen is geen vanzelfsprekende keuze. De Kamer zal scherpe vragen stellen over risico, kosten en bondgenootschappelijke alternatieven.
