Psychotherapeuten zetten steeds vaker algemene AI-chatbots in, zoals ChatGPT van OpenAI, Gemini van Google en Microsoft Copilot. Uit een recente peiling blijkt dat op het moment van schrijven ongeveer de helft hiermee werkt, vooral voor schrijftaken en ideeën. Het gebruik vindt meestal plaats buiten het directe behandelcontact. De drijfveer is tijdwinst en verlichting van administratieve druk.
Gebruik vooral voor schrijftaken
In de spreekkamer helpen chatbots bij het opstellen van brieven, e-mails en samenvattingen. Therapeuten gebruiken de systemen ook om psycho-educatieve teksten te herschrijven in begrijpelijke taal. Voor inspiratie bij behandelopties worden algoritmen soms ingezet als klankbord. Het gaat dan om ondersteuning, niet om automatische beslissingen.
Voor diagnose of behandelkeuzes blijven veel professionals terughoudend. De uitkomsten van datamodellen kunnen fout zijn of te stellig klinken. Dit vergroot risico’s rond kwaliteit en aansprakelijkheid. Menselijke beoordeling blijft daarom verplicht.
De toegankelijkheid van ChatGPT in de browser, Copilot in Microsoft 365 en Gemini in Google Workspace stimuleert gebruik. Deze tools zitten al in bestaande software voor documenten en e-mail. Dat verlaagt de drempel voor zelfstandige praktijken en GGZ-instellingen. Integratie betekent echter niet dat alle privacy-eisen zijn geborgd.
“Ongeveer de helft van de psychotherapeuten gebruikt algemene AI-chatbots, vooral voor teksten en ideeën.”
AVG begrenst patiëntdata
De AVG verplicht organisaties tot dataminimalisatie en passende beveiliging. Gevoelige patiëntinformatie hoort niet in openbare chatbots zonder verwerkersovereenkomst en duidelijke waarborgen. Ook geanonimiseerde casussen kunnen herleidbaar worden als details samenkomen. Bewerkerslogboeken en modeltraining vergroten dit risico.
Betaal- of enterprise-varianten beloven vaak dat invoer niet wordt gebruikt voor training. Toch blijft bewijs nodig over opslag, versleuteling en bewaartermijnen. Zorginstellingen moeten dit vastleggen in DPIA’s (gegevensbeschermingseffectbeoordelingen). Zonder heldere afspraken is het veiliger om alleen synthetische of sterk geabstraheerde teksten te gebruiken.
In Nederland gelden daarnaast normen als NEN 7510 voor informatiebeveiliging in de zorg. Delen van transcripties of notities via consumentenapps kan daarmee botsen. Praktijken doen er goed aan één beveiligde route te kiezen voor alle AI-ondersteuning. Zo wordt voorkomen dat data door verschillende clouddiensten verspreid raakt.
Europese AI-verordening stuurt zorg
De Europese AI-verordening (AI Act) treedt gefaseerd in werking in 2025 en 2026. Systemen die medische diagnose of behandeling sturen, vallen in een hoge risicoklasse. Voor zulke toepassingen gelden strikte eisen aan kwaliteit, logging, menselijk toezicht en conformiteitsbeoordeling. Dit raakt ook de GGZ en e-healthleveranciers in Nederland.
Algemene modellen, zoals grote taalmodellen, krijgen transparantieplichten als zij breed worden ingezet. Denk aan documentatie over prestaties, beperkingen en energieverbruik. Instellingen die ze toepassen in zorgprocessen moeten aantoonbaar passende beheersmaatregelen nemen. Een interne risicoanalyse en duidelijke gebruiksgrenzen zijn daarbij onmisbaar.
Toezichthouders zoals de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd kijken naar veilig en verantwoord gebruik. Gebruik van chatbots voor klinische beslissingen zonder CE-gemarkeerde medische software kan problemen opleveren. Voor administratieve ondersteuning is meer ruimte, mits privacy is geborgd. Heldere rolafbakening voorkomt dat ondersteuningssoftware feitelijk een medisch hulpmiddel wordt.
Kwaliteit nog wisselend
Chatbots kunnen overtuigend schrijven, maar maken ook fouten, zogeheten hallucinaties. Bronnen ontbreken vaak, of worden onjuist samengevat. Dit is extra gevoelig in de geestelijke gezondheidszorg, waar context en nuance tellen. Daarom blijft een menselijke eindredactie noodzakelijk.
Taalmodellen zijn getraind op grote, vooral Engelstalige datasets. In het Nederlands werkt de stijl vaak goed, maar vaktermen en culturele nuances kunnen wegvallen. Voorlichtingsteksten moeten daarom worden getoetst op leesbaarheid en klinische juistheid. Eenduidige formuleringen beperken misinterpretatie door cliënten.
Updates van modellen kunnen de uitkomsten plots veranderen. Een prompt die gisteren werkte, kan vandaag iets anders opleveren. Versiebeheer en voorbeeldprompts helpen om consistent te blijven. Leg afwijkingen vast, zeker als teksten aan dossiers of patiënten worden verstrekt.
Praktische stappen voor therapeuten
Stel interne spelregels op voor wat wel en niet via AI mag. Verbied invoer van herleidbare patiëntgegevens in openbare chatbots. Werk met vaste sjablonen en controlelijsten voor het nalopen van AI-teksten. Vermeld in het dossier wanneer AI heeft geholpen bij formulering of vertaling.
Kies zo mogelijk leveranciers met EU-datalokalisatie en duidelijke verwerkersovereenkomsten. Overweeg alternatieven die lokaal of in een zorgcloud draaien, zoals modellen van Mistral AI of Llama van Meta, mits goed beveiligd en ingeregeld. Zet gegevensopslag en modeltraining standaard uit waar dat kan. Test prompts eerst met fictieve casussen voordat echte praktijkvoorbeelden worden gebruikt.
Bespreek in het team ethische kwesties zoals bias, toon en taalgebruik. Informeer cliënten wanneer AI wordt gebruikt voor voorlichting of samenvattingen, en bied een optie om dit te weigeren. Houd beleid en risicobeoordelingen actueel, in lijn met AVG en de AI Act. Zo blijft de inzet van algoritmen ondersteunend, veilig en transparant.