Cardiologen van het St. Antonius Ziekenhuis werken met AI-gestuurde navigatie tijdens hartingrepen. De toepassing draait in de locaties Nieuwegein en Utrecht. De techniek wordt recent ingezet bij katheter- en klepbehandelingen om preciezer te werken. Doel is kortere ingrepen, meer veiligheid en minder straling, binnen de AVG en de Europese AI-verordening.
Live navigatie in 3D
De nieuwe werkwijze gebruikt beeldfusie: software die live 3D-echobeelden en röntgen (fluoroscopie) over elkaar legt. Een algoritme is een set regels die patronen herkent; hier markeert het kleppen en kamergrenzen. Artsen zien zo een 3D-kaart van het kloppende hart, terwijl ze katheters sturen.
De aanpak past bij complexe ingrepen, zoals reparatie van de mitralisklep (TEER), sluiting van het hartoor (LAA) en transkatheter-klepimplantaties (TAVI). Bij deze procedures is nauwkeurige plaatsing cruciaal. Het systeem toont naalden en draden ten opzichte van weefsel in real time.
Bekende oplossingen in Europa zijn EchoNavigator van Philips en TrueFusion van Siemens Healthineers. Ze draaien op interventieplatformen zoals Azurion of Artis en koppelen aan 3D-transoesofageale echo (3D-TEE). Het St. Antonius zet zo’n CE-gemarkeerde fusieoplossing in de cathkamer in.
Wat de software doet
De software segmenteert hartstructuren automatisch. Segmenteren is het digitaal afbakenen van onderdelen in een beeld. Het model volgt deze randen ondanks kloppen en ademhaling en houdt de uitlijning met röntgen bij.
Daarnaast herkent het systeem oriëntatiepunten, zoals klepringen en het tussenschot. Het laat die als markers zien, zodat het team sneller dezelfde referentie heeft. Handmatige correctie blijft mogelijk als het beeld ruis bevat.
Beeldfusie koppelt live echo aan röntgen, zodat artsen katheters in 3D kunnen sturen en weefselgrenzen blijven zien.
De nauwkeurigheid hangt af van de kwaliteit van de echo en een juiste kalibratie. Voorafgaand aan de ingreep maakt het team een registratie tussen echo en röntgensysteem. Training en checklists verminderen fouten door verkeerde uitlijning.
Minder contrast en straling
Door beter zicht kan de fluorotijd omlaag. Minder röntgen betekent minder stralingsbelasting voor patiënt en team. Ook kan het jodiumhoudend contrastmiddel worden beperkt, wat gunstig is bij kwetsbare nieren.
Een kortere procedure verkleint de narcoseduur en schaarse OK-tijd. Dat helpt wachttijden en doorstroom in de zorg. Het ziekenhuis monitort hiervoor onder meer proceduretijd en heropnames.
Klinische winst moet wel worden onderbouwd met data. Op het moment van schrijven lopen in Europa evaluaties van deze navigatiesoftware. De verwachting is dat uitkomstenregisters in Nederland dit gaan volgen.
Gegevens en de AVG
De techniek verwerkt medische beelden en apparaatdata. Onder de AVG geldt dataminimalisatie: alleen wat nodig is voor de behandeling wordt gebruikt. Beelden staan op ziekenhuissystemen en worden versleuteld opgeslagen.
Voor training of onderzoek is een aparte grondslag nodig, zoals toestemming of gerechtvaardigd belang met waarborgen. Pseudonimisering en toegangslogboeken zijn standaard. Een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) is gebruikelijk bij dit soort systemen.
Leveranciers krijgen alleen toegang voor support op basis van een verwerkersovereenkomst. Deelname aan studies vraagt extra afspraken over bewaartermijnen en delen van metadata. Patiënten behouden rechten op inzage en correctie van hun dossier.
AI-verordening raakt de zorg
De Europese AI-verordening classificeert AI in medische hulpmiddelen als hoog risico. Dat vraagt risicobeheer, transparantie, robuustheid en menselijk toezicht. Fabrikanten moeten dit aantonen naast CE-markering onder de MDR.
Voor ziekenhuizen betekent dit strengere inkoop en documentatie. Denk aan een EU-conformiteitsverklaring, een gebruiksprofiel, en registraties van updates en incidenten. Post-market surveillance en periodieke audits worden belangrijker.
Het St. Antonius organiseert mens-in-de-lus: de cardioloog beslist, het systeem adviseert. Ook zijn fallback-protocollen nodig bij uitval of foutieve overlay. Training en bekwaamheidsregistratie tellen mee voor veilige inzet.
Volgende stappen in Nederland
In Nederlandse hartcentra ligt uitbreiding naar meer structurele hartingrepen voor de hand. Integratie met CT-planningstools, zoals HeartNavigator van Philips of syngo-werkstromen van Siemens, ligt dichtbij. Zo kan preoperatieve anatomie direct worden gebruikt in de cathkamer.
Samenwerking met de Nederlandse Hartregistratie (NHR) kan helpen om effecten op uitkomsten en veiligheid te meten. Multicenter-onderzoek maakt cijfers betrouwbaarder en vergelijkbaar. Dat ondersteunt keuzehulp voor patiënten.
Interoperabiliteit met apparatuur van verschillende merken blijft een aandachtspunt. Open standaarden zoals DICOM en IHE-profielen zijn hierbij nodig. Zo blijft uitwisseling mogelijk binnen regionale netwerken.