Een onderzoeker van Hogeschool Utrecht waarschuwt dat het verbieden van ChatGPT en andere generatieve AI in het onderwijs geen oplossing is. De oproep komt uit Utrecht en speelt deze week in het Nederlandse hoger onderwijs. Scholen moeten duidelijke kaders, didactiek en privacy-afspraken kiezen in plaats van een totaalverbod. Dit is ook urgent door de aankomende Europese AI-verordening en bestaande AVG-regels.
Verbod werkt averechts
Studenten gebruiken ChatGPT van OpenAI, Gemini van Google en Microsoft Copilot al dagelijks. Een totaalverbod drijft dit gebruik onder de radar. Docenten verliezen zo zicht op hoe het werk tot stand komt. Dat schaadt kwaliteit en eerlijke beoordeling.
Een verbod remt bovendien digitale vaardigheden. Studenten leren dan niet hoe zij AI veilig en kritisch inzetten. Scholen missen zo kansen om schrijf- en onderzoeksonderwijs te vernieuwen. Het leidt tot schijnveiligheid, niet tot beter leren.
Een beter pad is gereguleerd gebruik met heldere spelregels. Sta AI toe voor brainstorm, structuur en taalhulp. Vraag altijd om bronvermelding en reflectie op keuzes. Laat de docent meekijken in het proces.
“AI-gebruik verbieden is geen strategie.”
Maak heldere onderwijsregels
Leg vast wat mag, wat niet mag en wanneer toestemming nodig is. Benoem toegestane toepassingen, zoals herschrijven voor duidelijkheid of genereren van voorbeelden. Benoem ook grenzen, zoals het inleveren van volledig door een model geschreven teksten. Zo weten studenten waar zij aan toe zijn.
Laat studenten AI-gebruik actief verantwoorden. Vraag om een korte toelichting met gebruikte prompts (invoerzinnen voor een model) en gemaakte controles. Laat ze aangeven welke stukken door henzelf zijn geschreven. Dit vergroot transparantie en leeropbrengst.
Herontwerp toetsen zodat proces en mondelinge verdediging meetellen. Werk met versies, logboeken en individuele gesprekken. Gebruik AI-detectie alleen als signaal, niet als bewijs, omdat deze hulpmiddelen beperkt betrouwbaar zijn. Zo voorkomt de school onterechte beschuldigingen.
Privacy en AVG-eisen
AI-tools verwerken tekst en soms persoonsgegevens. Onder de AVG gelden dataminimalisatie, doelbinding en versleuteling. Deel geen vertrouwelijke of herleidbare studentdata met externe systemen. Minderjarigen verdienen extra bescherming.
Instellingen zijn verwerkingsverantwoordelijk en moeten afspraken sluiten met leveranciers. Maak verwerkersovereenkomsten en zet datadoorlevering voor modeltraining uit waar mogelijk. Vermijd het plakken van tentamens, patiëntcases of HR-gegevens in openbare chatbots. Kies privacyvriendelijke standaarden als uitgangspunt.
Overweeg Europese of lokaal gehoste alternatieven met duidelijke databescherming. Voorbeelden zijn modellen van Mistral AI en Aleph Alpha. Open-source modellen op eigen infrastructuur geven extra controle, maar vragen beheer en expertise. Maak een DPIA (gegevensbeschermingseffectbeoordeling) voordat je start.
AI-verordening en onderwijs
De Europese AI-verordening (AI Act) stelt op het moment van schrijven gefaseerd eisen. Algemene AI-systemen (GPAI) krijgen transparantieplichten, zoals informatie over beperkingen en trainingsdata. Onderwijstoepassingen die studenten beoordelen of proctoren vallen onder hoog risico. Daarvoor gelden zwaardere verplichtingen voor aanbieders én zorgplichten voor gebruikers.
Scholen moeten leveranciers vragen naar conformiteit, risicobeheersing en documentatie. Kijk naar modelkaarten, herkomst van data en bekende beperkingen. Controleer of een tool valt onder hoog risico en welke waarborgen vereist zijn. Zet deze eisen in het inkoopbeleid.
Plan naleving tijdig in het jaarrooster. GPAI-verplichtingen komen eerder in werking dan de volledige hoogrisico-eisen. Door nu beleid, training en inkoop af te stemmen, voorkomen instellingen verrassingen. Dat helpt ook bij audit en interne kwaliteitszorg.
Praktische stappen voor scholen
Begin met kleine pilots in vakken waar AI logisch past. Richt een AI-loket in voor docenten en studenten met voorbeelden en checklists. Maak sjablonen voor verantwoording van AI-gebruik. Documenteer lessen en werkafspraken.
Zet instellingen zo in dat data niet voor verdere training worden gebruikt. Beperk bewaartermijnen en log alleen wat nodig is. Instrueer medewerkers over wat wel en niet in modellen mag. Test vooraf met synthetische of geanonimiseerde data.
Ontwikkel professionalisering voor docenten. Focus op didactiek, toetsing en ethiek. Gebruik intervisie om casussen te bespreken. Evalueer elk semester effecten op leerdoelen en werkdruk.
Wat AI wel kan
Generatieve AI is software die nieuwe tekst of beeld maakt op basis van patronen in data. De systemen kunnen hallucineren: ze geven soms fout maar overtuigend klinkend antwoord. Laat studenten feiten checken met betrouwbare bronnen. Verplicht bronvermelding bij gebruik van AI-output.
Algoritmen kunnen vooringenomen zijn door scheve trainingsdata. Bespreek bias en test op diverse casussen. Geef studenten handvatten om alternatieve prompts te proberen. Laat ze reflecteren op verschillen in uitkomsten.
Auteursrecht en licenties blijven belangrijk. AI genereert zelden gegarandeerd rechtenvrije inhoud. Leer studenten citeren, parafraseren en controleren op hergebruik. Werk met duidelijke afspraken over gebruik van beeld en tekst in opdrachten.