De Italiaanse mededingingsautoriteit heeft Meta opgedragen nieuwe WhatsApp-voorwaarden te pauzeren. Die regels zouden andere chatbots en AI-assistenten buitensluiten. De maatregel geldt in Italië en is deze week genomen in afwachting van verder onderzoek. Dit speelt op het snijvlak van concurrentie, privacy en Europese regels zoals de Digital Markets Act en, breder, de Europese AI-verordening met mogelijke gevolgen voor overheid en bedrijven.
Toezichthouder grijpt in
De Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (AGCM) stelt dat Meta de concurrentie kan benadelen met aangepaste WhatsApp-voorwaarden. Het gaat om regels die het gebruik van niet-Meta chatbots via WhatsApp beperken. WhatsApp is eigendom van Meta en wordt in Italië en de EU veel gebruikt door burgers, bedrijven en publieke instellingen. De toezichthouder wil voorkomen dat een mogelijke overtreding onomkeerbare schade veroorzaakt terwijl het onderzoek loopt.
Volgens de AGCM zijn de maatregelen voorlopig en gericht op het behouden van keuzevrijheid. Gebruikers en organisaties moeten verschillende AI-assistenten kunnen inzetten, ook die van andere aanbieders. Meta mag daarom de betwiste voorwaarden niet afdwingen totdat er een definitief oordeel is. Dat vermindert het risico op bevoordeling van Meta’s eigen AI-diensten in de tussentijd.
Meta AI, de eigen assistent van Meta, wordt stapsgewijs in WhatsApp geïntegreerd. Een AI-assistent is software die automatisch vragen kan beantwoorden en taken kan uitvoeren via tekst of spraak. Als toegang voor concurrerende chatbots wordt beperkt, kan dat de markt verstoren. Het onderzoek richt zich op die mogelijke uitsluiting en de impact op de concurrentie.
Voorwaarden beperken keuze
De gewraakte WhatsApp-voorwaarden zouden het koppelen van externe chatbots aan WhatsApp Business of de WhatsApp-API bemoeilijken. Dat kan neerkomen op het bevoordelen van Meta AI of van partners die Meta selecteert. Zulke beperkingen raken vooral klantenservice-toepassingen, waar bedrijven juist verschillende AI-modellen willen testen. Minder keuze kan leiden tot hogere kosten en minder innovatie.
Voor kleine bedrijven en start-ups is toegang tot het WhatsApp-ecosysteem belangrijk voor bereik. Als zij alleen via strikte, door Meta gestuurde kanalen een AI-chatbot mogen inzetten, verliezen ze wendbaarheid. Ook publieke diensten die WhatsApp inzetten voor service kunnen geraakt worden. Zij moeten dan mogelijk overstappen op tools die niet passen bij hun inkoop- en privacybeleid.
De maatregel van de AGCM dwingt Meta om nu pas op de plaats te maken. Meta kan het besluit aanvechten, maar moet de pauze direct naleven. Ondertussen worden de voorwaarden inhoudelijk beoordeeld. Dat geeft andere marktpartijen tijdelijk lucht en duidelijkheid.
De Digital Markets Act (DMA) verplicht grote platforms om concurrenten niet te hinderen en, waar passend, interoperabiliteit mogelijk te maken, zodat gebruikers en bedrijven vrij kunnen kiezen.
DMA dwingt interoperabiliteit
Meta is in de EU aangemerkt als “poortwachter” onder de DMA. Dat betekent extra plichten, zoals het voorkomen van zelfvoorkeursbehandeling en het mogelijk maken van koppelingen met diensten van anderen. Voor berichtendiensten als WhatsApp geldt dat interoperabiliteit en eerlijke toegang centraal staan. Beperkingen op externe AI-koppelingen komen daarmee onder een vergrootglas te liggen.
De Europese Commissie ziet toe op DMA-naleving en kan hoge boetes opleggen bij overtredingen. Nationale autoriteiten zoals de AGCM signaleren mogelijke problemen en grijpen in met voorlopige maatregelen. In Nederland houdt de Autoriteit Consument & Markt de ontwikkelingen bij en wijst op de rechten van bedrijven en consumenten. De combinatie van nationaal en Europees toezicht moet de markt open en eerlijk houden.
De Europese AI-verordening (AI Act) speelt hier indirect mee. Die wet regelt vooral veiligheid, transparantie en risico’s van AI-systemen. Het huidige geschil draait echter primair om mededinging en toegang. Samen zorgen DMA en AI Act voor kaders waarbinnen AI-diensten in chatapps moeten opereren.
Gevolgen voor overheid en mkb
Voor organisaties die WhatsApp gebruiken in klantcontact betekent de pauze dat zij voorlopig keuze houden. Zij kunnen externe chatbots, zoals ChatGPT van OpenAI, Gemini van Google of Claude van Anthropic, blijven testen en integreren via officiële koppelvlakken. Wel moeten zij letten op de geldende ontwikkelaarsvoorwaarden en API-limieten. Ook moeten zij contractueel borgen wat er met data gebeurt.
Voor overheden zijn de gevolgen dubbel. Enerzijds helpt meer keuze om aanbestedingen open te houden en lock-in te voorkomen. Anderzijds vraagt het beleid om strikte privacy- en beveiligingseisen bij elke koppeling met een AI-systeem. Dat vereist extra toetsing en DPIA’s (data protection impact assessments).
Voor het mkb kan een breder aanbod de kosten drukken en de kwaliteit verbeteren. Het wordt gemakkelijker om een model te kiezen dat past bij sector en taalgebruik. In Nederland kan dit de inzet van Nederlandstalige modellen stimuleren. Zo groeit de ruimte voor lokale aanbieders en innovatie.
- Keuzevrijheid voor verschillende AI-chatbots blijft intact.
- Aanbestedingen en inkoop blijven techniekneutraal mogelijk.
- Contracten en gegevensverwerking moeten beter worden vastgelegd.
Privacy en AVG blijven leidend
De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) blijft onverkort gelden. Wie WhatsApp koppelt aan een externe AI-dienst, moet dataminimalisatie toepassen: alleen noodzakelijke gegevens doorgeven. Ook zijn versleuteling, een verwerkersovereenkomst en duidelijke informatie aan de gebruiker verplicht. Verstuur geen bijzondere persoonsgegevens via een chatbot zonder passende grondslag en beveiliging.
WhatsApp gebruikt end-to-end-encryptie voor chats, maar die eindigt waar data een externe dienst in gaat. Zodra een verzoek of antwoord een AI-model buiten WhatsApp raakt, ontstaan nieuwe risico’s. Denk aan opslaglocaties, bewaartermijnen en hergebruik voor training. Organisaties moeten dat vooraf in kaart brengen en documenteren.
Transparantie naar eindgebruikers is essentieel. Leg uit dat een algoritme antwoorden kan genereren en hoe fouten worden afgehandeld. Bied altijd een menselijk alternatief voor complexe of gevoelige zaken. Dit sluit aan bij de eisen voor betrouwbare digitale publieke dienstverlening.
Volgende stappen voor Meta
Meta moet de betwiste WhatsApp-voorwaarden in Italië tijdelijk stopzetten. Daarna volgt een inhoudelijke beoordeling door de AGCM. Blijkt er een overtreding, dan kan dat leiden tot aanpassingen, toezeggingen of boetes. Meta kan zich verweren en argumenteren dat de regels nodig zijn tegen spam en misbruik.
De uitkomst kan effect hebben buiten Italië. Regels voor poortwachters worden in de hele EU gelijk getoetst, met de DMA als kader. De Europese Commissie kan parallel eigen stappen zetten als zij structurele problemen ziet. Voor Nederlandse gebruikers en bedrijven kan dit uiteindelijk leiden tot meer keuze en duidelijkere spelregels.
Op het moment van schrijven is nog geen eindbesluit genomen. De markt blijft in beweging terwijl grote platforms AI-functies, zoals Meta AI, uitrollen. Toezichthouders willen daarbij voorkomen dat nieuwe regels sluipenderwijs concurrenten buitensluiten. De komende maanden moeten duidelijk maken hoe open WhatsApp voor andere chatbots wordt.
