Foto: Stephan van de Schootbrugge via Unsplash
Het kabinet wil de rijksdienst met ongeveer 25.000 fte verkleinen. Dat is ongeveer 1 op de 6 van de huidige 160.016 fte. In dezelfde brief schrijft het kabinet zelf dat de effecten van AI en digitalisering niet overschat mogen worden. Wat AI moet opleveren, volgt pas in het eerste kwartaal van 2027.
Staatssecretaris Eric van der Burg van Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid stuurde de Tweede Kamer op 26 oktober 2026 de voortgangsbrief Slagvaardige Overheid. Daarin staat dat de rijksdienst ā¬900 miljoen in 2027 moet bezuinigen, oplopend tot ā¬3,5 miljard vanaf 2035. Politie en Defensie vallen buiten de bezuiniging, net als bijvoorbeeld de DJI, het OM en de veiligheidsdiensten.
De 25.000 fte is een grove schatting. Het precieze aantal hangt af van in welke salarisschalen de bezuiniging valt, schrijft het kabinet. De rijksdienst groeide sinds 2018 met ongeveer 41 procent, oftewel 46.500 fte.
Meer AI-nieuws?
Schrijf je in voor de wekelijkse AI Insider-nieuwsbrief met al het belangrijke AI-nieuws op een rij. Plus analyses van onze redactie en tips om de nieuwste AI-tools slim in te zetten!
Al 1.000+ mensen gingen je voor!
Overschat de formatieve effecten van digitalisering en AI niet.
Kabinet, in de voortgangsbrief van 26 oktober 2026 aan de Tweede Kamer
AI krijgt pas in het eerste kwartaal van 2027 een eigen doel
Het kabinet wil AI breder inzetten, maar zegt niet hoeveel banen dat scheelt. Eerst moeten beveiliging, datakwaliteit en soevereiniteit op orde zijn. Ook zijn aanpassingen in de infrastructuur nodig en moeten werkprocessen fundamenteel herzien worden.
In het eerste kwartaal van 2027 komt het kabinet met doelen en besparingsplannen voor AI, op verzoek van de Tweede Kamer. Bij de inkoop onderzoekt het rijk alvast systematisch waar AI kan helpen. Volgens de brief kan de kwaliteit dan omhoog en kan het rijk met minder mensen werken.
Over eerdere digitaliseringsrondes is de brief kritisch. De belofte van minder kosten en minder personeel is niet ingelost. Het leidde juist tot nieuwe taken, meer capaciteit en meer inhuur.
Efficiency dekt een derde, voor de rest moet de overheid taken schrappen
Het kabinet houdt rekening met maximaal 0,5 procent algemene efficiency per jaar, het getal dat het Centraal Planbureau reƫel noemt. Daarmee is ongeveer een derde van de taakstelling te halen. Voor de overige twee derde moet de overheid kiezen wat ze anders, minder of niet meer doet.
Een rondje langs alle afdelingen, waarbij iedereen een percentage inlevert, werkte de afgelopen twintig jaar volgens de brief bijna nooit. Op papier werd bezuinigd, maar nieuwe plannen lieten de overheid groeien. De meerjarige aanpak volgt binnen een half jaar en de precieze invulling in de voorjaarsnota.
Voor veel organisaties betekent het kabinetsplan ongeveer 20 procent minder personeel
Omdat politie en Defensie vrijgesteld zijn, komt de bezuiniging vooral terecht bij ministeries, inspecties en uitvoeringsdiensten. Voor veel organisaties is de korting ongeveer 20 procent. Bij sommige loopt die op tot ongeveer 45 procent en in een enkel geval tot ongeveer 60 procent, onder meer doordat tijdelijke budgetten aflopen.
De meeste ambtenaren werken in de uitvoering, waarschuwt het kabinet. Maatregelen kunnen dus gevolgen hebben voor dienstverlening en continuĆÆteit.
Eerder schreven we over de 68 Tweede Kamerleden die AI gebruiken voor hun spreekteksten en over de onrust onder rijksambtenaren over AI. Ook daar is AI al in gebruik, terwijl de besparing voor het hele rijk al is ingeboekt.
Wij zien in de brief vooral twee tempo’s: de bezuiniging staat al vast, de AI-rekensom volgt pas over enkele maanden. Zolang die rekensom ontbreekt, is niet te zeggen hoeveel van de 25.000 fte AI kan overnemen.
Bronnen: Voortgangsbrief Slagvaardige Overheid (Kamerbrief, 26 oktober 2026), nieuwsbericht Rijksoverheid (26 oktober 2026).