AI Insider ziet dat de vrees voor een nieuwe beurscrash toeneemt. Beurzen in de VS en Europa leunen zwaar op een klein groepje AI- en chipbedrijven, ook in Amsterdam. Dit maakt koersen kwetsbaar als het sentiment omslaat. Toezichthouders en overheid kijken daarbij naar de gevolgen van de Europese AI-verordening en MiFID II voor algoritmische handel.
AI-aandelen dragen markt
De recente winst op grote indices komt vooral van bedrijven rond kunstmatige intelligentie. In de VS trekken Nvidia, Microsoft en Alphabet de kar. In Europa speelt ASML een vergelijkbare rol in de halfgeleiderketen. Dit concentreert veel marktrisico in één thema: AI-infrastructuur.
Zo’n smalle marktwerking heet “smalle marktbreedte”. Het betekent dat maar weinig aandelen de index sturen. Als één motor hapert, kan de hele index snel dalen. Indexfondsen versterken dit, omdat zij automatisch diezelfde zwaargewichten blijven kopen en verkopen.
Voor Nederlandse beleggers is de AEX extra gevoelig. ASML, ASMI en BE Semiconductor hebben een groot gewicht. Een omslag in investeringen in datacenters of chips raakt dan direct de index. Dat heet sectorconcentratie: veel eieren in één mand.
Liquiditeit brokkelt af
Liquiditeit is hoe makkelijk je kunt handelen zonder de koers te bewegen. Die is afgenomen door hogere rentes en minder steun van centrale banken. De Europese Centrale Bank bouwt haar balans af, wat geld uit het systeem haalt. Minder liquiditeit vergroot schokken bij slecht nieuws.
Hogere rentes drukken ook de waardering van groeiaandelen. De waarde van toekomstige winsten telt dan minder zwaar. AI-gedreven bedrijven met grote investeringsplannen voelen dat als financiering duurder wordt. Dat kan de kooplust temperen.
In Europa zijn teruglopende buybacks en voorzichtige emissiemarkten een signaal. Bedrijven kopen minder eigen aandelen in. Tegelijk groeit de behoefte aan kapitaal voor chips, cloud en stroomnet. Die spanning kan de markt nerveus maken.
Algoritmes vergroten uitslagen
Een groot deel van de handel loopt via algoritmen. Deze systemen reageren razendsnel op prijs- en nieuwsprikkels. Bij stress kunnen ze hetzelfde signaal oppakken en tegelijk dezelfde kant op handelen. Dat vergroot koersuitslagen in korte tijd.
Algoritmische handel: geautomatiseerde koop- en verkoopbeslissingen door een computerprogramma, vaak binnen milliseconden en volgens vooraf ingestelde regels.
Beurzen zoals Euronext Amsterdam gebruiken “circuit breakers”. Dat zijn pauzes bij extreme bewegingen. Ze moeten een kettingreactie voorkomen. Toch kan de eerste klap hard zijn voordat zo’n rem ingaat.
Steeds meer partijen gebruiken ook AI-modellen in handel en risicobeheer. Deze modellen leren van historische data. Bij een plotseling nieuw regime werkt dat minder goed. Overfitting, het te precies leren van het verleden, kan dan dure missers geven.
Toezicht in EU strakker
Europa heeft harde regels voor automatische handel via MiFID II. ESMA en de AFM eisen onder meer testomgevingen, “kill switches” en logboeken. Dat moet fouten snel stoppen en achteraf inzicht geven. Het Market Abuse Regulation (MAR) verbiedt manipulatie, ook met algoritmen.
De Europese AI-verordening (AI Act) voegt daar horizontale plichten aan toe. Denk aan transparantie over data, robuustheid en menselijk toezicht bij risicovolle systemen. Handelssystemen vallen vooral onder MiFID II, maar financiële instellingen die AI breder inzetten moeten aan beide kaders voldoen. Dat raakt ook de overheid als opdrachtgever en toezichthouder.
Gebruiken banken of brokers klantdata in modellen, dan geldt de AVG. Dat betekent dataminimalisatie, duidelijke doelen en versleuteling. Zonder goede grondslag mag die data niet in trainingssets belanden. Europese privacyregels en markttoezicht grijpen zo in elkaar.
Signalen om op te letten
Kijk naar de breedte van de markt, niet alleen naar indexniveaus. Brede dalingen buiten de AI-kern zijn een waarschuwingsvlag. Let ook op winstwaarschuwingen bij chip- en cloudleveranciers. Een vertraging in datacenterbestedingen sijpelt snel door de keten, tot en met ASML.
Volg de liquiditeitscondities in Europa. ECB-communicatie, herfinanciering van banken en ontwikkelingen op de geldmarkt geven richting. Ruimer geld helpt schokken opvangen. Strakker geld maakt de bodem dunner.
Let op handelsmeldingen van toezichthouders en beurzen. Extra volatiliteit, ongebruikelijke orderstromen en meer “volatility halts” zijn signalen van stress. Dat is relevant voor professionele partijen, maar ook voor particuliere beleggers met stoplosses.
Wat dit betekent voor beleggers
Spreid risico’s verder dan de AI-kern. Controleer de weging van megacaps in uw portefeuille. Beperk hefboom en intraday-risico als liquiditeit dun is. Weet hoe uw broker omgaat met handelsstops en koersgaten.
Vraag naar risicomodellen en governance bij fondsen. Voldoen ze aan MiFID II, de AI Act en de AVG waar nodig? Worden modellen getest op regimewissels en datakwaliteit? Duidelijke rapportage is nu geen luxe, maar noodzaak.
Voor Nederlandse spaarders en pensioenbeleggers telt stabiliteit extra mee. Het nieuwe pensioenstelsel koppelt schokken sneller door aan uitkeringen. Fondsen gebruiken buffers en afdekkingen, maar zijn niet immuun. Meer transparantie over AI- en handelssystemen helpt vertrouwen houden.
