Een kwart van de Kamervragen in de Tweede Kamer bevat sporen van kunstmatige intelligentie. Een analyse van recente stukken in Den Haag wijst op gebruik van systemen als ChatGPT (OpenAI), Gemini (Google) en Copilot (Microsoft). Het aantal AI-gestuurde teksten neemt de afgelopen maanden toe. Dat maakt de gevolgen van de AVG en de aankomende Europese AI-verordening (AI Act) voor overheidsteksten extra actueel.
AI in één op vier vragen
In Kamervragen zijn steeds vaker zinnen en opbouw te zien die passen bij generatieve AI. Generatieve AI is software die op basis van voorbeelden nieuwe tekst maakt. Dergelijke patronen komen verspreid voor over verschillende fracties en beleidsterreinen. Het gaat dus niet om één onderwerp of één partij.
De groei hangt samen met de lage drempel van deze tools en tijdsdruk in het parlementaire werk. Kamerleden en medewerkers kunnen met een prompt in minuten een conceptvraag opstellen. Dat versnelt het proces, maar kan ook fouten binnenlaten. Vooral als teksten niet grondig worden nagekeken.
Een op de vier Kamervragen toont kenmerken van met AI gegenereerde tekst; het aandeel groeit maand op maand.
In een deel van de vragen blijven de AI-sporen zichtbaar. Denk aan identieke formuleringen, generieke afsluitzinnen en herhaalde bulletstructuren. Ook komen Engelstalige woorden en vertaalfouten voor die passen bij automatische schrijfhulp. Zulke signalen verraden dat een algoritme aan de basis stond.
Detectie blijft onzeker en lastig
Het vaststellen van AI-gebruik is geen exacte wetenschap. Er bestaan “AI-detectors”, maar die geven vaak fout-positieven of missen slim bewerkte tekst. Watermerken in modeluitvoer ontbreken of zijn niet verplicht. Daarom blijft herkenning vooral een taalkundige inschatting.
Stijlkenmerken bieden wel aanwijzingen. Voorbeelden zijn symmetrische alinea’s, overmatige beleefdheidsfrasen en opsommingen met dezelfde lengte. Ook zie je soms algemene claims zonder bronverwijzing. Zulke patronen komen vaker uit datamodellen dan uit menselijk schrijfwerk.
Transparantie van makers is daarom belangrijker dan achteraf speuren. Een eenvoudige vermelding “gedeeltelijk opgesteld met ChatGPT/Gemini/Copilot” helpt lezers en media te duiden. Dat geldt ook voor ondersteunende tools als Grammarly en DeepL Write, die zinnen herschrijven. Openheid versterkt vertrouwen in het parlementaire proces.
AI-verordening: gevolgen overheid
De Europese AI-verordening is op het moment van schrijven in invoering en krijgt stapsgewijs werking. De wet legt transparantie-eisen op aan aanbieders van generatieve AI en aan gebruikers in de publieke sector. Voor overheidsteksten betekent dit: duidelijkheid geven wanneer inhoud door een model is gegenereerd of aangepast. Dat sluit aan bij het publieke belang van controleerbare besluitvorming.
Kamervragen vallen niet in de hoge-risicoklassen van de AI Act, zoals systemen die direct rechten van burgers bepalen. Toch spelen beginselen als menselijk toezicht en documentatie ook hier. Zeker als algoritmen helpen bij het selecteren van bronnen of het formuleren van beweringen. De kern blijft dat de mens eindverantwoordelijk is voor inhoud en juistheid.
Naast de AI Act blijft de AVG leidend bij gegevensverwerking. Wie conceptteksten voedt met casusdetails of persoonsgegevens, moet dataminimalisatie toepassen. Ook is het nodig te borgen waar data terechtkomen als een prompt wordt verzonden. Dat raakt direct aan de keuze tussen publieke cloudtools en interne oplossingen.
Risico’s voor kwaliteit en privacy
Modellen als ChatGPT en Gemini kunnen “hallucineren”: ze verzinnen ogenschijnlijk feitelijke details. In Kamervragen kan dat leiden tot onjuiste citaten of cijfers. Zonder broncontrole sluipen die fouten het dossier in. Dat kost later tijd en tast de geloofwaardigheid aan.
Een tweede risico is verouderde of contextloze informatie. AI-systemen trainen op grote tekstverzamelingen die niet altijd actueel zijn. Daardoor missen ze recente Kamerbrieven of Nederlandse jurisprudentie. Menselijke verificatie en bronvermelding blijven dus nodig.
Privacy speelt mee zodra concepten persoonsgegevens bevatten. Prompts kunnen in logs van aanbieders belanden, vaak buiten de EU. Onder de AVG zijn passende waarborgen verplicht, zoals versleuteling en verwerkersafspraken. Zonder die waarborgen is het gebruik onverenigbaar met de wet.
Transparantieplicht in de politiek
De Tweede Kamer kent tradities van openheid over bronnen en belangen. AI-gebruik past in die lijn: vermeld kort welke tool hielp en hoe. Bijvoorbeeld: “concept opgesteld met Copilot, feitelijke controle door medewerker”. Zo blijft zichtbaar dat machines ondersteunen, en mensen besluiten.
Transparantie voorkomt misverstanden over wie verantwoordelijk is voor de inhoud. Het maakt ook duidelijk welke delen zijn herschreven door schrijfhulp. Dat helpt journalisten, wetenschappers en burgers bij het duiden van teksten. En het scheelt discussie over “AI-sporen” achteraf.
Er zijn praktische manieren om dit te borgen. Voeg in het document een vaste noot toe over gebruikte hulpmiddelen. Bewaar prompts en modelinstellingen in het dossier, met datum. Dat vergemakkelijkt terugzoeken en kwaliteitscontrole.
Rijk en Kamer werken aan kaders
Binnen de rijksoverheid verschijnen handreikingen voor verantwoord gebruik van generatieve AI, onder regie van Binnenlandse Zaken. Die gaan over transparantie, menselijk toezicht en veilige inrichting. De Kamer kan hierbij aansluiten met eigen werkwijzen. Zo ontstaat één lijn richting burgers en media.
Technisch zijn er opties die beter bij Europese regels passen. Denk aan modellen die draaien binnen de rijkscloud, of aan Europese aanbieders die data in de EU verwerken. Dit beperkt datastromen naar derden en maakt controleerbare logging mogelijk. Het sluit aan bij de eisen uit de AVG en de AI-verordening.
Uiteindelijk blijft kwaliteit de maatstaf. AI kan routinewerk versnellen, zoals structureren of inkorten. Maar feiten, context en politieke duiding vragen menselijk oordeel. Dat is juist het hart van parlementaire controle op de regering.