In Katwijk staat binnenkort de publiekslezing “AI – de mens aan de knoppen” op het programma. De bijeenkomst gaat over kunstmatige intelligentie in het dagelijks leven en op het werk. Sprekers laten zien hoe mensen de regie houden over algoritmen, in lijn met de Europese AI-verordening en de AVG. Doel is om kansen en risico’s helder uit te leggen en vragen van bezoekers te beantwoorden.
Menselijke regie centraal
De lezing draait om menselijk toezicht op algoritmen: een mens blijft eindverantwoordelijk en kan ingrijpen. Dit heet human-in-the-loop en betekent dat technologie ondersteunt, niet beslist. Het onderwerp is actueel, omdat AI-systemen snel hun weg vinden naar overheid, zorg en onderwijs. De organisatoren kiezen daarom nadrukkelijk voor “de mens aan de knoppen”.
Menselijke controle betekent dat iemand de uitkomst kan beoordelen en deze kan sturen, corrigeren of stoppen wanneer dat nodig is.
De Europese AI-verordening (AI Act) verplicht menselijk toezicht bij hoogrisico-systemen. Denk aan algoritmen voor sollicitaties, kredietbeoordeling of medische triage. Ontwikkelaars moeten loggen, uitleg geven en risicobeperking aantonen. Gebruikers moeten kunnen ingrijpen en besluiten kunnen herstellen.
De belangstelling groeit door populaire AI-tools zoals ChatGPT van OpenAI en Gemini van Google. Zulke modellen produceren tekst en beeld met statistiek en patronen, niet met begrip. Dat werkt vaak goed, maar kan ook fouten of vertekeningen geven. Juist dan is menselijke controle nodig.
AI-verordening raakt gemeenten
Voor Nederlandse gemeenten betekent de AI-verordening nieuwe plichten en meer documentatie. Veel diensten gebruiken al datamodellen, zoals bij loketplanning, toezicht of signalering. Ook als systemen “advies” geven, blijft de gemeente verantwoordelijk voor het besluit. Transparantie naar burgers wordt daarom belangrijker.
De AVG blijft leidend voor persoonsgegevens, zoals namen, adressen of gezondheidsdata. Dataminimalisatie en doelbinding vragen om scherp ontwerp van processen. Een Data Protection Impact Assessment (DPIA) helpt risico’s vooraf in te schatten. De Autoriteit Persoonsgegevens houdt hier toezicht op, op het moment van schrijven.
De AI Act introduceert risicoklassen met strengere eisen voor hoogrisico-gebruik. Voorbeelden zijn algoritmen die toegang tot publieke diensten beïnvloeden. Menselijk toezicht, duidelijke uitleg en klachtenprocedures zijn dan verplicht. Gemeenten doen er goed aan hun algoritmeregister en documentatie op orde te brengen.
Wat bezoekers leren
De lezing legt basisbegrippen uit in begrijpelijke taal. Wat is een algoritme, een model en trainingsdata. Hoe ontstaan fouten en vooroordelen in data. En waarom uitlegbaarheid nodig is om vertrouwen te houden.
Ook komen herkenbare toepassingen langs, zoals tekstgeneratoren en beeldsystemen. Bezoekers leren wat die systemen wel en niet kunnen. Ze horen waarom AI soms ‘hallucineert’, dus onjuiste feiten produceert. En hoe je resultaten kritisch controleert.
Professionals krijgen handvatten voor verantwoord inkopen en gebruiken. Denk aan eisen voor logging, uitleg, en menselijke besluitvorming. Burgers krijgen praktische tips over privacy, toestemming en delen van gegevens. Zo krijgen beide groepen grip op nieuwe technologie.
Privacy en veiligheid eerst
De AVG vraagt om een rechtmatige grondslag, minimale gegevens en duidelijke doelen. Dat betekent: verzamel niet meer data dan nodig en bewaar die niet langer dan nodig. Maak keuzes uitlegbaar en vermijd zwarte-doos-systemen in gevoelige processen. Dat helpt fouten te voorkomen en vertrouwen te winnen.
Ook informatiebeveiliging hoort erbij. Versleuteling en pseudonimisering beschermen data tegen misbruik. Let op waar data heen gaan, zeker buiten de EU. Contracten en verwerkersovereenkomsten moeten dit afdekken, op het moment van schrijven.
De AI-verordening treedt gefaseerd in werking, met handhaving in de komende jaren. Organisaties die nu beginnen met risicoanalyse en documentatie staan straks sterker. Voor publiek betekent dit meer inzage en betere klachtenroutes. Dat is precies de kern van “de mens aan de knoppen”.
