Vrijwilligers en bibliotheken in Groenlo helpen inwoners met het gebruik van kunstmatige intelligentie, zoals ChatGPT van OpenAI, Gemini van Google en Copilot van Microsoft. De bijeenkomsten richten zich op praktische vragen en veilig gebruik, ook bij contact met de overheid. Bezoekers krijgen uitleg over wat deze systemen wel en niet kunnen. Daarbij komt ook de Europese AI-verordening en de gevolgen voor overheid en burgers aan bod.
Lokale hulp bij AI-gebruik
Inwoners kunnen laagdrempelig langskomen met digitale vragen, van teksten herschrijven tot vertalen met DeepL. De begeleiders laten zien hoe je een verzoek duidelijk formuleert en hoe je het resultaat controleert. Zo leren bezoekers stap voor stap wat werkt. De aanpak is praktisch en bedoeld voor dagelijks gebruik.
De bijeenkomsten richten zich ook op de Informatiepunten Digitale Overheid in de bibliotheek. Daar komen vaak vragen binnen over formulieren, brieven of regels. AI kan samenvatten of uitleggen in eenvoudiger taal. Vrijwilligers benadrukken dat de uitkomst altijd nog door een mens wordt nagekeken.
Generatieve AI is software die nieuwe tekst, beeld of audio maakt op basis van voorbeelden. Het systeem voorspelt welk woord of beeld het meest logisch volgt. Dat lijkt slim, maar het model kan ook fouten maken. Daarom is broncontrole onderdeel van elke sessie.
Generatieve AI maakt nieuwe inhoud op basis van patronen in grote datasets en kan daarom ook zelfverzekerd onjuiste antwoorden geven.
Vrijwilligers krijgen gerichte training
Begeleiders volgen korte cursussen over AI-basisbegrippen, zoals “prompten” en het herkennen van hallucinaties. Prompten is: een duidelijke opdracht formuleren voor het systeem. Ze oefenen met voorbeelden die vaak voorkomen bij inwoners. Denk aan het opstellen van een bezwaarbrief of het samenvatten van schoolinformatie.
Ook leren ze hoe je AI inzet zonder persoonlijke gegevens te delen. Ze werken met vaste stappen: eerst de vraag verkennen, dan een voorbeeldprompt maken, en tot slot de uitkomst controleren. Zo blijft de begeleiding voorspelbaar en veilig. Dat geeft bezoekers houvast.
Er is aandacht voor toegankelijk taalgebruik. Uitleg gebeurt in korte zinnen en met herkenbare voorbeelden. Wie wil, krijgt een eenvoudige handleiding mee. Zo kunnen bezoekers thuis verantwoord verder oefenen.
Privacyregels sturen het advies
Bij vragen over documenten of e-mail leggen vrijwilligers de regels uit van de AVG, de Europese privacywet. Belangrijk zijn dataminimalisatie en het vermijden van gevoelige gegevens in online diensten. Vaak wordt geadviseerd om teksten te anonimiseren, bijvoorbeeld door namen en nummers te verwijderen. Zo verklein je het risico op datalekken.
De Europese AI-verordening (AI Act) speelt ook mee. Generatieve AI valt onder algemene regels voor zogenoemde “general-purpose AI” en kent transparantie-eisen. Overheden moeten extra opletten als ze AI gebruiken in dienstverlening. Denk aan duidelijke informatie en menselijke controle bij besluiten.
Vrijwilligers leggen uit dat AI een hulpmiddel is, geen besluitnemer. De uitkomst is een concept, geen definitieve waarheid. In het openbaar bestuur geldt: mens houdt de regie. Die werkwijze sluit aan bij de AI Act en bij bestaande Nederlandse richtlijnen.
Handige toepassingen, echte beperkingen
Bezoekers gebruiken AI vooral voor teksten, samenvattingen en vertalingen. Ook helpt het bij het ordenen van informatie, zoals een lijst met stappen voor een aanvraag. Voorbeelden worden lokaal getest op begrijpelijkheid. Zo blijft de inzet gericht op wat werkt in de praktijk.
Er zijn duidelijke grenzen. AI kan feiten verzinnen of verouderde informatie geven. Daarom wijst de begeleiding altijd naar officiële bronnen voor controle. Voor medische, juridische of financiële beslissingen wordt doorverwezen naar professionals.
Beelden en audio vragen extra zorg. Deepfakes en auteursrecht komen kort aan bod, met tips om herkomst te controleren. Bezoekers leren tekens van manipulatie herkennen. Dit vergroot digitale weerbaarheid in het dagelijks leven.
Regionale waarde en samenwerking
De aanpak past bij bestaande initiatieven in de Achterhoek, waar bibliotheken al lang digitale vaardigheid ondersteunen. Ondernemers en scholen haken soms aan met workshops. Zo ontstaat een netwerk waarin kennis wordt gedeeld. Dat versnelt het leren in de regio.
Gemeenten verkennen hoe dit helpt bij begrijpelijke dienstverlening. AI kan teksten versimpelen tot B1-niveau en zo brieven toegankelijker maken. De toets blijft menselijk en juridisch. Dit sluit aan bij de Nederlandse plicht tot duidelijke overheidstaal.
De combinatie van lokale inzet en Europese regels geeft richting. Inwoners krijgen praktische hulp, met aandacht voor privacy en betrouwbaarheid. Organisaties blijven binnen de kaders van AVG en AI Act. Zo groeit vertrouwen, stap voor stap.
