Investeringsbank Morgan Stanley zet vier informatiedienstenaandelen bovenaan als het meest bestand tegen verstoring door generatieve AI. De selectie draait om bedrijven met eigen, lastig te kopiëren data en sterke positie in gereguleerde workflows. Het onderwerp raakt ook Europa, waar de AI-verordening (AI Act) en de AVG het speelveld voor datadiensten bepalen en de “Europese AI-verordening gevolgen overheid” zichtbaar worden. De beoordeling is actueel en relevant voor instellingen die afhankelijk zijn van betrouwbare algoritmen en systemen.
Eigen data als schild
Generatieve AI, vaak gebouwd op grote taalmodellen (LLM’s), kan snel teksten en samenvattingen maken. Dat bedreigt aanbieders van algemene content, maar minder partijen met unieke, juridisch beschermde data. Denk aan kredietbeoordelingen, indexlicenties, verzekeringsstatistiek en juridische databanken. Zulke bronnen zijn niet vrij toegankelijk en worden via strikte contracten gebruikt.
Volgens het analistenrapport zijn dit precies de segmenten waar de verstoring door AI kleiner is. Het kost concurrerende modellen veel moeite om zonder toegang tot deze data vergelijkbare kwaliteit te leveren. Dit geeft aanbieders prijskracht en een buffer tegen commoditisering. Ook het juridische kader rond licenties en auteursrecht werkt hier beschermend.
Voorbeelden van dit type activiteit zijn indexbouw en data-analyse (zoals bij MSCI en S&P Global), gespecialiseerde risicomodellen voor verzekeraars (zoals bij Verisk) en hoogwaardige juridische en wetenschappelijke content (zoals bij RELX). Deze categorieën zijn intensief gebruikt in professionele besluitvorming, waar nauwkeurigheid belangrijker is dan volume. Dat maakt vervanging door generieke AI minder waarschijnlijk. Het creëert bovendien hoge overstapkosten voor klanten.
Workflow verankert waarde
Niet alleen data, ook de plek in de dagelijkse workflow telt. Informatiesystemen die diep in processen van banken, advocatenkantoren en overheden zitten, zijn lastiger te vervangen. Ze leveren validatie, versies, citatieketens en compliance-functies die generieke chatbots missen. Daardoor blijven ze essentieel, zelfs als AI samenvattingen goedkoper maakt.
Bedrijven in deze hoek voegen AI juist toe als functie, niet als vervanger. Denk aan zoek- en samenvatten-knoppen bovenop vertrouwde databanken, met bronverwijzing en logbestanden. Dat verkort doorlooptijden maar behoudt controle en herleidbaarheid. Klanten betalen dan voor betrouwbaarheid en integratie, niet voor losse tekstoutput.
Professionele uitgevers en dataleveranciers in Europa, zoals RELX en Wolters Kluwer, volgen deze route al. Zij combineren eigen content met modellen die op afgeschermde informatie draaien. Zo beperken ze risico’s op fouten en datalekken. En ze sluiten aan op eisen van juridische en zorgdomeinen.
EU-regels versterken moaten
De Europese AI-verordening deelt toepassingen in risicoklassen in. Krediet- en risicomodellen vallen vaak in hoog-risico en vereisen menselijk toezicht, logging en kwaliteitsbeheer. Leveranciers die dit al jaren doen, hebben een voorsprong op nieuwkomers met alleen een chatbot. Hun systemen zijn ingericht op audits en documentatie.
De AVG stelt daarnaast eisen aan dataminimalisatie, grondslag en beveiliging. Informatiediensten die werken met versleuteling, toegangsbeheer en duidelijke datacontracten, sluiten hier op aan. Overheidsinkopers en toezichthouders in de EU vragen aantoonbare naleving. Dat maakt “vrij internetdata schrapen” minder aantrekkelijk als bedrijfsmodel.
Voor Nederlandse en Europese overheden betekent dit dat inkoop van AI-diensten vaker bij gevestigde partijen uitkomt. Zeker waar besluiten juridische of financiële impact hebben. Dat verkleint de ruimte voor generieke modellen zonder broncontrole. En het ondersteunt het verdienmodel van bedrijven met afgeschermde dataplatforms.
Proprietary data: niet-publieke gegevens die door een organisatie zelf zijn verzameld, juridisch zijn beschermd en alleen onder licentie mogen worden gebruikt.
Waar nog kwetsbaarheid zit
Er blijft risico voor aanbieders die vooral algemene, makkelijk te kopiëren content leveren. Samenvattingen en basisnieuws kunnen door generatieve AI goedkoper worden geproduceerd. Dan dreigt prijserosie. De waarde zit dan vooral in merk, distributie of niche-expertise.
Ook binnen professionele diensten kan AI fouten maken, de zogenoemde hallucinaties. Daarom winnen technieken als retrieval augmented generation (RAG) terrein, waarbij een model antwoorden onderbouwt met gecontroleerde documenten. Leveranciers met sterke archieven en metadata kunnen dit beter toepassen. Partijen zonder betrouwbare bronlagen lopen juist reputatieschade op.
Intellectueel eigendom blijft een aandachtspunt. In Europa groeit de druk om trainingsdata transparant te maken en licenties te regelen. Dat bevoordeelt spelers met duidelijke rechten op hun content. En het beperkt het concurrentievoordeel van modellen die op niet-gelicentieerde data zijn getraind.
Implicaties voor Nederland en EU
Voor beleggers in Nederland en Europa verschuift de waardering richting datamoaten, contractuele zekerheid en compliance-by-design. Bedrijven zoals RELX (met LexisNexis en Elsevier) en Wolters Kluwer passen in dit profiel, doordat zij afgeschermde databronnen en ingebedde software leveren. Hun AI-functies dienen als versneller, niet als vervanger. Dat vermindert het disruptierisico.
Voor publieke instellingen en toezichthouders geldt: kies voor systemen met duidelijke bronverwijzingen, audit-trails en Europese data-afspraken. Dat helpt voldoen aan de AI Act en AVG. Het maakt besluitvorming controleerbaar en herleidbaar. En het beperkt juridische risico’s rond geautomatiseerde beslissingen.
Voor bedrijven is de praktische les dat integratie belangrijker wordt dan losse tools. AI-onderdelen moeten aansluiten op bestaande dataplatforms, rechtenbeheer en beveiliging. Contracten over data-eigendom en modeltraining verdienen meer aandacht. Zo blijft de regie over cruciale informatie bij de organisatie zelf.
Waar let de belegger op
Let op het aandeel terugkerende omzet uit licenties en abonnementen. Kijk of data juridisch zijn beschermd en uniek zijn in de markt. Beoordeel in hoeverre de dienst onmisbaar is in gereguleerde workflows. En hoe hoog de overstapkosten zijn voor klanten.
Bekijk ook het AI-plan van de onderneming. Worden modellen gevoed met eerstehands data en is er RAG of bronverwijzing? Zijn er maatregelen tegen AVG-risico’s en datalekken? En is er transparantie over data herkomst en foutafhandeling?
Samengevat: informatiedienstverleners met eigen data, sterke integratie en goede compliance staan sterker tegenover AI-disruptie. Dat is de rode draad in het nieuwe oordeel van Morgan Stanley. Voor Europese spelers kan de AI Act dit voordeel vergroten. De markt zal de komende kwartalen toetsen of prijzen en marges dit beeld bevestigen.