Nearfield Instruments uit Rotterdam groeit hard door de wereldwijde honger naar AI-chips. Het bedrijf bouwt meetmachines voor chipfabrieken en ziet de vraag fors stijgen. Daardoor stijgen de omzet, het aantal bestellingen en de waardering, op het moment van schrijven tot boven 1 miljard euro. Europese regels en steunmaatregelen, zoals de Europese AI-verordening en de Chips Act, bepalen intussen de spelregels met gevolgen voor overheid en industrie.
AI-chip vraag stuwt metrologie
De bouw van AI-systemen vraagt om veel rekenkracht, en dus om meer en complexere chips. Chipfabrieken breiden hun productie uit en voegen extra processtappen toe. Dat vergroot de behoefte aan nauwkeurige metingen tijdens het maakproces, zodat minder chips uitvallen en de opbrengst per wafer stijgt.
Die metingen heten metrologie: het controleren van minuscule structuren op een chip, vaak kleiner dan een virus. Hoe beter die controle, hoe stabieler de productie en hoe lager de kosten per chip. Leveranciers van inspectie- en meetsystemen profiteren daardoor direct van de AI-golf.
Nederland is hierin zichtbaar aanwezig, met ASML, ASM International en toeleveranciers daaromheen. Nearfield Instruments voegt zich in die keten met een eigen technologie voor 3D-metingen. De vraag komt uit de VS, Azië en Europa, waar grote chipmakers hun capaciteit voor AI-chips opvoeren.
Nearfield’s technologie in fabrieken
Nearfield Instruments ontwikkelt systemen die chipwafers tot op nanometerniveau in 3D meten. De machines gebruiken arrays van minuscule meetkoppen, vergelijkbaar met een atomaire krachtmicroscoop (AFM), om structuren te scannen zonder de wafer te beschadigen. Zo krijgen fabrieken snel en betrouwbaar zicht op kritieke lagen in logische chips en 3D-geheugen.
Snelle metingen zijn nodig omdat moderne chips bestaan uit tientallen lagen met extreem smalle lijnen. Als één laag nét afwijkt, kan een hele productierun mislukken. Met inline-metrologie wordt zo’n fout eerder gevonden en gecorrigeerd, wat de opbrengst (het percentage werkende chips) verhoogt.
De systemen sluiten aan op bestaande productielijnen en werken samen met andere apparatuur, zoals lithografiemachines en elektronenmicroscopen. Nearfield richt zich daarmee op knelpunten waar traditionele meetmethoden te traag of te beperkt zijn. Het bedrijf positioneert zich als aanvulling, niet als vervanging, in de meetketen van de fabriek.
Waardering boven miljard euro
Door de toegenomen vraag naar AI-chips trekt Nearfield grotere bestellingen en langlopende contracten aan. Dat geeft voorspelbare omzet en ruimte voor uitbreiding van productie en service. Nieuwe investeringen van Nederlandse en internationale fondsen versterken die groei, op het moment van schrijven tot een waardering boven 1 miljard euro.
Die waardestap gaat samen met versnelling in werving en toelevering. Het bedrijf heeft hoogopgeleide specialisten nodig in mechatronica, optica en software. De leverketen is complex: van precisie-onderdelen tot besturingssoftware moet alles op tijd en op elkaar afgestemd zijn.
Voor klanten is vooral het meetresultaat belangrijk: snelheid, nauwkeurigheid en herhaalbaarheid. Nearfield zal die set prestaties moeten blijven verbeteren om mee te groeien met nieuwe chipontwerpen, zoals geavanceerde transistorstructuren en stapeling van geheugencellen. Dat vereist voortdurende R&D en nauwe samenwerking met fabrieken.
Meer dan 1 miljard euro: op het moment van schrijven wordt Nearfield zo hoog gewaardeerd door investeerders en klanten in de halfgeleiderketen.
Europese AI-verordening: gevolgen overheid
De Europese AI-verordening (AI Act) stelt regels aan het gebruik van algoritmen, met extra eisen voor hoogrisicosystemen. Overheden die AI inkopen moeten volgens die regels risico’s inschatten, datasets documenteren en menselijk toezicht borgen. Fabrieksmachines zoals metrologiesystemen vallen hier niet rechtstreeks onder, maar de vraag naar betrouwbare rekenkracht en chips blijft door dat beleid wel groeien.
Belangrijker voor producenten is de Europese Chips Act, die investeringen in halfgeleiders in de EU ondersteunt en vergunningen wil versnellen. Dit helpt leveranciers als Nearfield om productie op te schalen en dichter bij Europese klanten te leveren. Tegelijk gelden exportrestricties: Nederland hanteert vergunningplicht voor bepaalde chipmachines naar gevoelige landen, wat ook kleinere toeleveranciers raakt.
Compliance wordt zo een strategisch thema naast techniek en schaal. Bedrijven moeten tegelijk voldoen aan exportregels, cybersecurity-eisen en, waar relevant, privacykaders zoals de AVG. Dat vraagt om strakke processen voor dataminimalisatie, versleuteling en documentatie bij service en remote monitoring van systemen.
Kansen en risico’s voor Nederland
De snelle groei van Nearfield versterkt het Nederlandse hightech-ecosysteem rond Delft, Rotterdam en Brainport. Kennisinstellingen en toeleveranciers profiteren via onderzoek, opleiding en onderdelenproductie. Werkgevers in de sector werken daarom nauwer samen met hbo’s en universiteiten om talent sneller inzetbaar te maken.
Er zijn ook risico’s. De halfgeleidermarkt is cyclisch en kan na een AI-piek afkoelen. Daarnaast zorgt afhankelijkheid van enkele grote klanten en kritieke componenten voor kwetsbaarheid in de keten.
Voor Nederland ligt hier een strategische kans: meer diversificatie van toelevering en een sterkere positie in metrologie en inspectie. Met gericht beleid, zoals uitvoering van de Chips Act en snellere vergunningen voor uitbreiding, kan de sector structureel groeien. Dat helpt om hoogwaardige productie en kennis binnen Europa te houden.