Nederlandse Uber-chauffeurs bereiden een juridische stap voor tegen de inzet van kunstmatige intelligentie door Uber. Ze willen meer inzage in de algoritmen die ritten toewijzen, prijzen bepalen en accounts blokkeren. De stap speelt in Nederland, met Amsterdam als logisch juridisch podium, op het moment van schrijven. De inzet raakt aan de AVG en de Europese AI-verordening, met gevolgen voor bedrijven en overheid.
Chauffeurs eisen inzage algoritmen
Chauffeurs stellen dat het dispatch-algoritme, het systeem dat ritten verdeelt, direct hun inkomen beïnvloedt. Ze willen weten welke factoren meetellen, zoals acceptatiepercentage, beoordeling of locatie. Zonder die informatie is het moeilijk om beslissingen te begrijpen of aan te vechten.
Ook het fraudedetectiesysteem, een model dat verdachte patronen zoekt in data, staat ter discussie. Sommige chauffeurs melden plotselinge blokkades of tijdelijke deactivering zonder duidelijke uitleg. Zij vragen om logbestanden, onderbouwing van de beslissing en een werkende bezwaarprocedure.
Juridische adviseurs verzamelen op dit moment dossiers en correspondentie uit de app. Het doel is om eerst via gegevensverzoeken antwoorden te krijgen en daarna, zo nodig, naar de rechter te stappen. Eerdere zaken in Amsterdam over platformwerk bieden daarvoor een bekend podium.
Algoritmen sturen ritten en prijzen
Uber gebruikt dynamische prijsmodellen, die het tarief aanpassen aan vraag en aanbod. Zo’n datamodel vergelijkt actuele drukte met historische patronen om piekprijzen te berekenen. Voor chauffeurs bepaalt dit mede of een rit de moeite waard is.
Het dispatch-systeem kiest welke chauffeur een rit aangeboden krijgt. Daarbij kunnen prestatiesignalen, wachttijd en afstand tot de klant meespelen. Kleine wijzigingen in die weging kunnen grote inkomensverschillen veroorzaken.
Wanneer een AI-model fraude of veiligheidsrisico’s vermoedt, kan een account automatisch beperkt worden. Dat is een beslissing met “aanmerkelijke gevolgen”, zoals verlies van inkomen. Precies daarover willen chauffeurs menselijke controle en duidelijke motivering.
AVG en AI Act verplichtingen
Onder de AVG hebben mensen recht op uitleg bij geautomatiseerde besluiten met grote impact. Ook mogen zij zo’n besluit aanvechten en menselijke tussenkomst vragen. Dit geldt voor platformwerkers net zo goed als voor werknemers.
De Europese AI-verordening classificeert AI voor werk- en platformbeheer als hoog risico. Dat brengt extra plichten mee, zoals risicobeheer, kwaliteitsdata, loggen, transparantie en menselijk toezicht. Deze verplichtingen gaan gefaseerd in en worden naar verwachting vanaf 2026 volledig afdwingbaar.
Tot die tijd is de AVG het belangrijkste juridische instrument voor inzage en bezwaar. Nationale toezichthouders, zoals de Autoriteit Persoonsgegevens, kunnen klachten onderzoeken. Nederlandse rechters kunnen daarnaast aanvullende waarborgen eisen in individuele zaken.
“Mensen hebben het recht niet te worden onderworpen aan een uitsluitend geautomatiseerde beslissing met rechtsgevolgen of vergelijkbare aanmerkelijke gevolgen.” — AVG, artikel 22
Uber belooft menselijk toezicht
Uber stelt doorgaans dat er menselijke beoordeling is bij deactiveringen en veiligheidszaken. Het bedrijf wijst op maatregelen tegen fraude en misbruik in het belang van passagiers en chauffeurs. Ook zijn er in-app kanalen om bezwaar te maken.
Chauffeurs ervaren die kanalen echter vaak als traag en weinig informatief. Zij krijgen standaardantwoorden, zonder inzicht in de gebruikte datamodellen. Dat vergroot de roep om betekenisvolle uitleg in begrijpelijke taal.
Volledige code-openheid is onwaarschijnlijk, maar governance is wel mogelijk. Denk aan onafhankelijke audits, impactanalyses en betere beslis-logs. Daarmee kan Uber voldoen aan de AVG en vooruitlopen op de AI Act.
Bewijs verzamelen is lastig
Platformbesluiten komen uit complexe datastromen, zoals ritdata, GPS en klantbeoordelingen. Voor chauffeurs is het moeilijk om aan te tonen welke factor de doorslag gaf. Zonder logging en duidelijke redenen blijft de bewijspositie zwak.
Gegevensverzoeken onder de AVG zijn daarom een eerste stap. Chauffeurs vragen kopieën van hun gegevens en uitleg over de logica van het besluit. Met die informatie kunnen zij een gericht bezwaar indienen.
Als die informatie uitblijft, rest de gang naar de rechter. De rechter kan dan specifieke documenten en onderbouwing verlangen. Dat kan leiden tot concrete verbeteringen in procedures en motivering.
Impact voor platformwerk in Nederland
Een succesvolle zaak kan de norm zetten voor andere platforms, zoals maaltijd- en taxidiensten. Transparantere algoritmen en beter menselijk toezicht zouden dan breed moeten worden ingevoerd. Dat kan het speelveld eerlijker maken voor werkenden met onzekere opdrachten.
Voor overheden is dit een testcase voor de “Europese AI-verordening gevolgen overheid”. Gemeenten en inspecties krijgen te maken met klachten, toezicht en handhaving. Heldere richtlijnen en bevoegdheden worden dan cruciaal.
Consumenten kunnen effecten zien in prijzen en wachttijden als platforms modellen bijstellen. Bedrijven zullen vaker vooraf risico’s testen en besluiten beter documenteren. De komende maanden bepalen of dit via overleg lukt of via de rechter moet worden afgedwongen.
