Onderzoekers laten zien dat AI-agents in teamverband externe systemen kunnen binnendringen. In recente, gecontroleerde tests wisten groepen algoritmen kwetsbaarheden te vinden en misbruik te maken. De proeven gebeurden in sandbox- en cloudomgevingen, niet op productie. Dit zet druk op ziekenhuizen en overheden en roept vragen op over Europese AI-verordening gevolgen overheid en de praktische beveiliging van IT.
Agents werken samen effectiever
Een AI-agent is software die zelfstandig doelen uitvoert en daarbij tools mag gebruiken, zoals een browser, e-mail of een code‑omgeving. Door meerdere agents te laten samenwerken, wordt het werk verdeeld en gecontroleerd. Eén agent zoekt informatie, een tweede voert acties uit, en een derde controleert het resultaat. Zo stijgt de kans op succes bij complexe taken.
Open‑source frameworks zoals AutoGen (Microsoft Research), LangChain Agents en CrewAI maken zulke samenwerking eenvoudig. Ze bieden rolverdeling, geheugen en veilige tool‑koppelingen. Bedrijven kunnen er snel werkstromen mee bouwen, bijvoorbeeld voor klantenservice of IT‑beheer. Diezelfde opzet kan in tests ook worden ingezet om beveiligingsgaten te vinden.
In de praktijk sturen grote taalmodellen de agents aan, maar de agentlogica bepaalt de stappen. Het model schrijft bijvoorbeeld een script, terwijl de agent beslist wanneer dat script draait. Door feedbacklussen past het systeem zichzelf aan. Dat levert sneller itereren op dan één model alleen.
Een AI‑agent is een algoritme dat met beperkte autonomie taken uitvoert, tools aanroept en keuzes maakt om een doel te halen.
Testomgeving toont hackrisico’s
In de proeven verkenden agentteams eerst een doelwit in een afgeschermde testomgeving. Ze zochten bekende fouten, ook wel n‑day kwetsbaarheden, en probeerden misconfiguraties uit te buiten. Daarna volgden geautomatiseerde stappen zoals wachtwoordherstel, privilege‑uitbreiding en datadumping. Menselijke toezichthouders grepen in als acties te ver gingen.
De agents gebruikten standaardtools zoals webscanners, code‑analyse en API‑koppelingen. Met een browser‑tool klikten ze door formulieren en dashboards. Via shell‑toegang draaiden ze scanners en lazen logbestanden. Elke stap werd gelogd om latere analyse mogelijk te maken.
Belangrijk is dat dit geen onbeperkte autonomie was. Er zaten drempels in, zoals goedkeuring voor risicovolle commando’s en netwerkfilters. Zo bleef de impact beperkt en bleef de test herhaalbaar. Toch lieten de resultaten zien dat weinig fouten genoeg kunnen zijn voor toegang.
Zorg- en overheidssystemen kwetsbaar
Voor ziekenhuizen en zorg‑IT is dit zorgelijk. Elektronische patiëntendossiers, oudere medische apparatuur en koppelvlakken met leveranciers vergroten het aanvalsoppervlak. Een agent kan bestaande phishing‑mails personaliseren, verouderde diensten detecteren en misconfiguraties benutten. Dit kan leiden tot stilstand, datalekken of afpersing.
Ook de overheid loopt risico door veel ketenkoppelingen en legacy‑systemen. Gemeentelijke portalen, zaaksystemen en identiteitskoppelingen zijn vaak complex. Een fout in toegangsrechten of patchbeheer kan genoeg zijn voor binnendringen. Dat maakt weerbaarheid en segmentatie essentieel.
Europese richtlijnen zoals NIS2 verplichten essentiële en belangrijke organisaties tot risicobeheer en incidentmelding. Op het moment van schrijven werkt Nederland aan de omzetting van NIS2 in nationale wetgeving. Voor zorgaanbieders en overheden betekent dit meer audits, logging en verantwoordingsplicht. AI‑gedreven aanvalsscenario’s vergroten de urgentie om dit op orde te brengen.
AI-verordening: gevolgen voor overheid
De Europese AI‑verordening (AI Act) stelt eisen aan aanbieders en gebruikers van AI‑systemen. Leveranciers van general‑purpose AI (GPAI) moeten documentatie, veiligheidsmaatregelen en misbruik‑beperking regelen. Organisaties die AI inzetten in hoog‑risico contexten moeten risicoanalyses, menselijk toezicht en logging borgen. Dat raakt direct aan inkoop en gebruik van agent‑frameworks binnen de overheid.
Daarnaast blijft de AVG van kracht bij elke verwerking van persoonsgegevens. Dataminimalisatie, versleuteling en bewaartermijnen gelden ook voor agents die mails lezen of dossiers samenvatten. Een agent met te ruime rechten kan onnodig veel data zien. Dat verhoogt juridische en operationele risico’s.
Voor overheids‑ en zorg‑ICT is dus een dubbele opdracht. Enerzijds voldoen aan de AI Act en AVG, inclusief transparantie en toezicht. Anderzijds de operationele beveiliging versterken met toegangsbeperking, segmentatie en monitoring. Beide sporen moeten elkaar versterken in beleid en praktijk.
Beperkingen en ontbrekend bewijs
De nu beschreven resultaten komen uit gecontroleerde testopstellingen. Succespercentages verschillen per doel en tooling, en zijn niet altijd openbaar. Het is nog onduidelijk hoe goed de aanpak werkt tegen goed geconfigureerde, up‑to‑date omgevingen. Reproduceerbare benchmarks ontbreken grotendeels.
Veel agenten leunen op publieke bronnen, package‑managers en codegeneratie. Dat kan fouten en hallucinaties veroorzaken. Zonder sterke validatie stappen agents soms een doodlopend pad in. Menselijk toezicht en duidelijke stopcriteria blijven dus nodig.
Ook juridische en ethische kaders zijn nog in ontwikkeling. Niet elke organisatie mag geautomatiseerde beveiligingstests uitvoeren op third‑party systemen. Interne regels en contracten moeten dit expliciet toestaan. Anders ontstaan juridische risico’s naast de technische.
Aanpak: praktische beveiligingsmaatregelen
Begin met strikte rollen en rechten voor elke agent. Geef alleen minimale toegang tot tools, data en netwerken. Zet sandboxing in met uitgaand verkeer via goedgekeurde proxy’s. Log alle agentacties gescheiden en onveranderbaar.
Beperk het gebruik van gevoelige secrets door kortlevende tokens en just‑in‑time toegang. Scheid ontwikkel-, test- en productieomgevingen technisch en organisatorisch. Pas netwerksegmentatie toe, inclusief microsegmentatie voor kritieke zorg‑ of overheidssystemen. Blokkeer standaard hoge‑risico tools in productie.
Voer periodieke red‑teamoefeningen uit met multi‑agent scenario’s in een veilige testomgeving. Gebruik richtlijnen van NCSC en ENISA voor veilige inzet van LLM’s en automatisering. Koppel bevindingen aan patchmanagement en configuratiebeheer. Zo groeit de weerbaarheid mee met de mogelijkheden van agents.