Beeld: AI-gegenereerd
Onderzoekers voerden vijf experimenten uit met 3.132 deelnemers om te testen of AI-toegang het omgaan met onzekerheid verandert. Alleen al beschikbaar AI-advies verkleinde de bereidheid om “ik weet het niet” te zeggen bijna tot nul.
Vijf studies en gekozen valkuilvragen
Het team koos vragen waarop het gebruikte model Step 3.5 Flash bijna altijd fout zat. Het waren vragen over fijne visuele details uit films, zoals de kleur van een teamshirt in Bend It Like Beckham. De auteurs stellen dat zulke details zelden in online tekst staan en daardoor gevoelig zijn voor hallucinaties. GPT-5.5, Claude 4.6 Sonnet en Gemini 3.5 Flash deden het goed op andere vragen maar faalden soms op de moeilijke.
Neiging om te antwoorden stijgt en vertrouwen neemt toe
In de eerste twee studies konden deelnemers kiezen of zij AI om advies vroegen. Zonder AI hield de controlegroep hun oordeel in bij 36 en 44 procent van de vragen. Met AI-toegang daalden die waarden naar 6 en 3 procent. In Studie 2 steeg het vertrouwen zonder prikkels met AI-toegang naar 75,9 punten op 100, tegenover 29,6 zonder AI.
Meer antwoorden, minder juist bij AI-toegang
Tegelijk daalde het aandeel goede antwoorden in Studie 2 van 27,6 naar 10,0 procent. Over alle studies zonder prikkels haalden deelnemers met AI-toegang 9,2 procent goed, tegenover 27,5 procent zonder AI. Deelnemers beantwoordden meer vragen met AI maar waren veel minder vaak correct. Het AI-advies was meestal fout en dat sluit redelijke uitbesteding aan een betrouwbaar hulpmiddel uit.
Prikkels en AI werken grotendeels los van elkaar
In studies 2 tot en met 4 kwamen beloningen en boetes erbij. Deelnemers kregen 10 cent voor een goed antwoord en verloren 10 cent voor een fout antwoord. Voor “ik weet het niet” kregen zij niets. Geen van de drie studies liet een statistisch significante wisselwerking zien en de twee factoren werkten grotendeels op zichzelf.
Effecten van prikkels op gebruik en nauwkeurigheid
Prikkels zorgden ervoor dat deelnemers minder vaak AI-advies zochten. In Studie 3 vroegen zij 4,53 keer advies van zes mogelijke verzoeken, tegenover 5,27 zonder prikkels. Ook steeg het aandeel goede antwoorden wanneer AI beschikbaar was. Terughoudendheid nam iets toe met prikkels maar bleef onder de controlegroep zonder AI.
Automatisch getoonde antwoorden en verschuivend oordeel
In Studie 4 werd het AI-antwoord automatisch getoond. Het effect veranderde amper. Zonder prikkels daalde de terughoudendheid van 35 procent zonder AI naar 1 procent met automatische antwoorden. Met prikkels viel dit van ongeveer 39 naar 7 procent en dat patroon bleef overeind.
Waarom dit gebeurt en wat er nog meer speelt
De onderzoekers plaatsen dit bij Epistemia, het aannemen van AI-antwoorden omdat ze overtuigend klinken. Een taalmodel moet altijd een antwoord geven. Mensen wegen normaal extern advies te licht, maar hier gebeurde het omgekeerde. De data tonen dat AI-toegang sommige anders correcte antwoorden in fouten veranderde.
Breder bewijs voor effecten op denken en volharding
Een studie van Swiss Business School met 666 deelnemers laat een sterke negatieve samenhang zien tussen AI-gebruik en kritisch denken. Tien tot vijftien minuten werken met een AI-assistent kan probleemoplossing en volharding zonder AI meetbaar verlagen. Deelnemers die de AI alleen voor uitleg gebruikten of negeerden lieten geen daling zien. Een Microsoft-studie bereikte een vergelijkbare conclusie en hoger onderwijs werkt beschermend.
Bron: The Decoder (the-decoder.com)
https://the-decoder.com/ai-access-makes-people-almost-entirely-unwilling-to-say-i-dont-know-study-finds/