In de Nederlandse rechtspraktijk groeit de twijfel over kunstmatige intelligentie. Advocaten en bedrijfsjuristen vragen zich af of tools als ChatGPT en Microsoft Copilot hen helpen of juist schaden. De discussie speelt in Rotterdam en daarbuiten, en is actueel op het moment van schrijven. De inzet raakt aan de AVG en de Europese AI-verordening, met Europese AI-verordening gevolgen overheid en rechtspraak.
Advocaten twijfelen over inzet
Kantoren willen sneller werken en kosten verlagen. Tegelijk vrezen zij fouten, datalekken en reputatieschade. Veel organisaties kiezen daarom voor kleine pilots en strikte interne regels. Sommigen wachten tot er sectorbrede afspraken zijn.
ChatGPT van OpenAI en Copilot van Microsoft zijn al beschikbaar op werkplekken. Bedrijven testen ook Claude van Anthropic en Gemini van Google. Internationale kantoren zoals A&O Shearman experimenteerden met Harvey AI, een juridisch systeem op GPT-4. In Nederland gebeurt dit voorzichtiger en vaak zonder klantdata.
Juridische leveranciers voegen intussen AI-functies toe. Thomson Reuters rolt CoCounsel (Casetext) uit voor contractanalyse. LexisNexis werkt aan generatieve zoek- en samenvattingstools. Deze beloven tijdwinst, maar vereisen controle door een jurist.
Werk bespaard, risico’s blijven
Algoritmen helpen bij literatuuronderzoek, samenvattingen en conceptteksten. Dit zijn taken die veel tijd kosten en goed te standaardiseren zijn. Modellen zoals GPT-4 of Claude 3 kunnen hierbij nuttig zijn. Toch blijft menselijke toetsing nodig, bij elke stap.
Een groot risico is “hallucinatie”, waarbij een model met zekerheid onjuiste feiten geeft. Dit is extra gevaarlijk bij jurisprudentie en bronverwijzingen. Foutieve citaten kunnen een zaak schaden en zijn lastig te herstellen. Daarom eisen kantoren broncontrole en logboeken.
Hallucinatie: een AI-systeem produceert overtuigende, maar feitelijk onjuiste of verzonnen informatie.
Ook bias speelt mee. Data uit het verleden kan vooringenomen zijn. Zonder correctie kan het systeem die vooroordelen versterken. Juristen moeten daarom testen met diverse casussen en tegenvoorbeelden.
Geheimhouding en AVG leidend
De geheimhoudingsplicht van advocaten is strikt. Dat betekent: geen cliëntgegevens in publieke chatbots plakken. Gebruik alleen enterprise-versies met duidelijke verwerkersafspraken en versleuteling. En schakel logs of modeltraining op klantdata uit.
De AVG vraagt om dataminimalisatie: verwerk zo weinig persoonsgegevens als nodig. Vaak is anonimisering of pseudonimisering mogelijk. Een Data Protection Impact Assessment (DPIA) helpt risico’s vooraf te wegen. Kies zo veel mogelijk voor Europese datacenters en heldere bewaartermijnen.
De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) stelt zorgvuldigheid voorop, en dekens houden toezicht op naleving. Ook bedrijfsjuristen vallen onder interne compliance en sectorregels. Deel daarom beleid en handleidingen via security- en legal-teams. Leg keuzes vast, inclusief uitzonderingen en escalatiepaden.
Europese AI-verordening gevolgen overheid
De Europese AI-verordening (AI Act) treedt gefaseerd in werking, op het moment van schrijven tussen ongeveer 2024 en 2026. Verboden toepassingen gelden al na enkele maanden. Voor generieke modellen (GPAI) zoals GPT-4 komen transparantie-eisen na circa een jaar. Voor hoogrisico-systemen volgen strengere plichten later.
Systemen die rechters helpen bij onderzoek of toepassing van het recht vallen als hoog risico. Overheid en rechtspraak moeten dan risicoanalyses, documentatie en menselijk toezicht borgen. Voor advocatenkantoren geldt dit niet automatisch. Zij blijven wel gebonden aan AVG, auteursrecht en zorgplicht richting cliënten.
Leveranciers als OpenAI, Microsoft en Google moeten meer informatie geven over datagebruik en risicobeperking. Watermerken voor synthetische content en duidelijke labels worden gebruikelijk. Dit helpt bij bewijsvoering en dossieropbouw. Het maakt ook misleiding met deepfakes lastiger.
Zo kiezen kantoren koers
Begin met een afgebakende pilot, zoals het samenvatten van openbare stukken. Gebruik enterprise-tools: ChatGPT Enterprise, Microsoft 365 Copilot met EU Data Boundary, of Google Vertex AI. Sluit verwerkersovereenkomsten en zet technische waarborgen aan. Laat elke output door een jurist controleren.
Beperk invoer tot het strikt nodige. Verwijder namen en unieke kenmerken waar mogelijk. Zet logging en versiebeheer op, zodat je beslissingen kunt uitleggen. Train medewerkers in prompttechniek en broncontrole.
Vergelijk sectoroplossingen zoals Thomson Reuters CoCounsel en functies van LexisNexis. Let op Europese dekking van jurisprudentie en citaten. Test met realistische, maar geanonimiseerde dossiers. Evalueer effect op kwaliteit, doorlooptijd en kosten, en stel beleid bij.