Verzekeraars in Nederland zien een snelle toename van fraude met kunstmatige intelligentie. Fraudeurs gebruiken deepfakes, bewerkte schadefoto’s en nagemaakte documenten om uitkeringen te krijgen. Dat verhoogt de kosten en vertraagt de afhandeling, in Nederland en elders in Europa. Als deze trend doorzet, kunnen premies stijgen, terwijl de Europese AI‑verordening extra eisen gaat stellen aan verzekeraars en overheid.
AI vergroot claimfraude
Generatieve systemen maken het makkelijker om echt lijkende beelden, stemmen en teksten te maken. Met tools zoals Midjourney, DALL·E en Stable Diffusion kun je in seconden een foto van autoschade produceren. Ook bestaan er apps die bonnetjes en facturen nabouwen met levensechte lettertypes en stempels. Voor fraudeurs is de drempel daardoor lager en de opbrengst vaak hoger.
Een deepfake is een door AI gemaakt beeld, video of stem die echt lijkt, maar niet waar is.
Veelvoorkomende patronen zijn bewerkte schadefoto’s bij auto- en reisverzekeringen. Denk aan roest of barsten die digitaal zijn toegevoegd, of bagage die “verdwenen” lijkt op gemanipuleerde beelden. Ook circuleren valse aankoopnota’s en hergebruikte foto’s van internet. Zonder technische controle is dat met het blote oog vaak niet te zien.
Stemkloners en chatbots spelen mee bij social engineering. Een nagebootste stem kan een noodgeval melden om een snelle uitkering te forceren. Met gelekte persoonsgegevens uit datalekken klinkt zo’n verhaal extra geloofwaardig. Identiteitsfraude wordt zo eenvoudiger en sneller.
Controles worden strenger en duurder
Verzekeraars voegen extra stappen toe in hun processen. Zij checken bijvoorbeeld fotometadata, doen omgekeerd zoeken naar afbeeldingen en vragen aanvullende bewijzen zoals video’s met “liveness”-tests (een korte bewegingsopdracht om te tonen dat iemand echt is). Ook vragen zij vaker om originele facturen en transactiebewijzen uit bankapps. Dat remt fraude, maar kost tijd.
Meer controles maken de schadeafhandeling trager en duurder. Kleinere claims kunnen hierdoor relatief duur worden om te behandelen. Sommige verzekeraars verhogen daarom interne drempels of passen eigen risico’s aan. Uiteindelijk kan dit leiden tot duurdere polissen voor klanten.
Strengere detectie vergroot ook het risico op vals-positieve signalen. Eerlijke klanten kunnen onterecht verdacht lijken wanneer een algoritme een patroon ziet dat toevallig overeenkomt. Daarom moeten verzekeraars helder uitleggen wat er gebeurt. En zij moeten altijd een mens laten meebeslissen bij twijfel.
Gegevensuitwisseling tussen partijen kan helpen, maar staat onder strikte privacyregels. De AVG vereist noodzaak, dataminimalisatie en een wettelijke grondslag. Breed delen van “zwarte lijsten” mag niet zomaar en vraagt zorgvuldige afspraken. Transparantie en beveiliging zijn hierbij verplicht.
Detectie met FRISS en Shift
In de markt zijn verschillende tools om fraude op te sporen. FRISS uit Utrecht en Shift Technology uit Parijs leveren systemen die claims scoren op risico. Zulke datamodellen zoeken naar ongewone patronen, netwerken tussen personen en afwijkende metadata. Zij combineren interne dossiers met openbare bronnen als dat mag.
De modellen leren van eerdere fraudezaken, maar lopen dan het risico om vooroordelen te herhalen. Als de historische data scheef zijn, kan het systeem bepaalde groepen sneller markeren. Daarom zijn monitoring en regelmatige audits nodig. Uitlegbaarheid helpt om fouten te vinden en te herstellen.
De AVG stelt eisen aan profilering met algoritmen. Verzekeraars moeten vertellen dat zij AI gebruiken, data beperken tot wat nodig is en ze goed beveiligen, bijvoorbeeld met versleuteling. Een Data Protection Impact Assessment is vaak verplicht bij hoge risico’s. Logboeken en toegangscontroles zijn nodig voor verantwoording.
Veel verzekeraars houden de menselijke eindbeslissing bij gevoelige beoordelingen. Dat vermindert de kans op oneerlijke uitkomsten. Ook bouwen zij controlelijsten in, zoals vier-ogen-principes en steekproeven. Zo ontstaat een spoor dat later is te controleren.
Europese regels sturen inzet
De Europese AI‑verordening (AI Act) treedt gefaseerd in werking, op het moment van schrijven vanaf 2025. Verboden toepassingen gelden eerder, terwijl regels voor hoog‑risicosystemen later volgen. Verzekeraars moeten hun AI‑toepassingen inventariseren en risico’s beheren. Documentatie, testen en toezicht worden belangrijker.
Fraudedetectie in verzekeringen is niet standaard als hoog‑risico aangewezen. Toch gelden strengere regels zodra biometrie of emotieherkenning wordt ingezet. Deepfakes moeten herkenbaar zijn en makers moeten dat gebruik duidelijk maken. Dit raakt zowel klantencommunicatie als interne controles.
Ook de AVG blijft leidend bij geautomatiseerde beslissingen. Als een besluit grote gevolgen heeft voor een klant, mag dat niet volledig automatisch zonder menselijke tussenkomst. Klanten hebben recht op uitleg, inzage en bezwaar. Verzekeraars moeten daarom een duidelijk loket en proces inrichten.
Toezicht in Nederland ligt bij meerdere instanties. De Autoriteit Persoonsgegevens bewaakt privacyrechten. De AFM en De Nederlandsche Bank letten op zorgvuldig en beheerst gebruik van technologie in de sector. Op Europees niveau geeft EIOPA richtsnoeren voor betrouwbaar gebruik van AI.
Premie en klantimpact
Meer fraude drijft de schadelast op, en daarmee de totale kosten. Als preventie en detectie dat niet compenseren, stijgen premies mee. Verzekeraars waarschuwen daarom dat de rekening deels bij de klant kan belanden. Investeren in betere controles is nodig, maar nooit gratis.
Tegelijk wil de sector onterechte afwijzingen voorkomen. Heldere criteria en menselijke beoordeling bij twijfel blijven essentieel. Transparantie over het gebruik van algoritmen versterkt het vertrouwen. Heldere polisvoorwaarden over fraudeonderzoek helpen verwachtingen te managen.
Er zijn zorgen over indirecte discriminatie, bijvoorbeeld wanneer een wijk of beroep vaker wordt gemarkeerd. Dat vraagt om bias‑tests en aanpassingen van modellen. Klanten moeten eenvoudig kunnen klagen en herstel eisen. Het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) biedt hierbij een route.
Publieke waarden spelen mee, omdat verzekeringen cruciale risico’s afdekken. Beleidsmakers kijken daarom naar toegankelijkheid en betaalbaarheid. Waar nodig kunnen regels of richtsnoeren worden aangescherpt. Zo blijft de markt weerbaar tegen nieuwe fraudevormen.
Wat u nu kunt doen
Bescherm uw persoonsgegevens en deel polisnummers niet via e‑mail of chat. Wees alert op telefoontjes met “spoed” en controleer het nummer bij uw verzekeraar. Twijfelt u aan een melding? Bel zelf terug via het officiële kanaal.
Dien bij een claim originele foto’s en documenten in. Bewerk beelden niet en bewaar bestanden met metadata. Vraag indien nodig om een veilige uploadlink van uw verzekeraar. Eerlijk en volledig aanleveren versnelt de afhandeling.
Wordt uw claim afgewezen door een geautomatiseerd systeem? Vraag om de redenen en vraag om een menselijke herbeoordeling; dat recht heeft u onder de AVG. Krijgt u geen duidelijkheid, dan kunt u naar het Kifid of de Autoriteit Persoonsgegevens. Bewaar alle correspondentie als bewijs.
Ziet u mogelijk misbruik of deepfakes die uw naam gebruiken? Meld dit direct bij uw verzekeraar en doe zo nodig aangifte. Vroege signalen maken schade kleiner en helpen de premies stabiel te houden. Zo beschermt u uzelf en andere klanten.