Demissionair minister en D66-leider Rob Jetten zegt dat hij soms kunstmatige intelligentie gebruikt voor berichten op sociale media. Hij noemt dat normaal, omdat veel Nederlanders zulke hulpmiddelen inzetten. De discussie draait om de vraag of het schadelijk is als ook een premier AI gebruikt voor publieke communicatie. Europese regels zoals de AI-verordening en de AVG bepalen op het moment van schrijven de grenzen voor dit soort toepassingen.
Jetten normaliseert AI-gebruik
Jetten reageerde nuchter op vragen over het gebruik van algoritmen bij zijn berichten. Hij gebruikt af en toe generatieve AI, software die zelf tekst of beeld maakt op basis van voorbeelddata. Het doel is praktische hulp: sneller formuleren, een toon aanscherpen of een eerste opzet maken. De eindredactie blijft bij hemzelf.
Het gaat om gangbare hulpmiddelen zoals ChatGPT van OpenAI, Gemini van Google of Microsoft Copilot. Zulke systemen kunnen korte teksten schrijven of herschrijven. Ze geven suggesties, maar missen context en politieke gevoeligheid. Daarom is menselijke controle nodig.
“Ja, net als driekwart van de Nederlanders gebruik ik af en toe AI,” zei Rob Jetten.
Het gebruik van AI door politici is niet nieuw en groeit ook bij partijen en woordvoerders. De inzet varieert van taalfouten weghalen tot het samenvatten van stukken. Dat bespaart tijd, maar roept vragen op over echtheid en verantwoordelijkheid. Die vragen worden scherper als het om de premier gaat.
Geen verbod, wel regels
In Nederland is het op het moment van schrijven niet verboden voor bewindspersonen om AI te gebruiken voor communicatie. Wel gelden kaders uit de AVG (privacy) en de Europese AI-verordening. Die verordening stelt transparantie-eisen aan generatieve modellen en aan het gebruik van “deepfakes”. Bij gemanipuleerde beelden of audio moet duidelijk zijn dat de inhoud kunstmatig is gemaakt.
Voor gewone tekstberichten bestaat geen expliciete labelplicht in de AI-verordening. Toch kunnen partijen vrijwillig aangeven dat AI heeft geholpen bij de totstandkoming. Dat vergroot transparantie zonder de boodschap te veranderen. Het helpt ook om misverstanden en speculatie te voorkomen.
Bij politieke advertenties geldt een apart Europees raamwerk. De nieuwe EU-regels voor politieke advertenties vereisen duidelijke herkomst- en targetinglabels bij betaalde boodschappen. Organische posts van politici vallen daar in principe niet onder, maar platforms kunnen eigen regels hebben.
Transparantie en vertrouwen
De kernvraag is vertrouwen: wie spreekt er echt, de bestuurder of het systeem? Als een premier AI inzet, kan onduidelijkheid ontstaan over auteurschap en intentie. Een korte toelichting bij een post kan dat wegnemen. Zo blijft publiek debat helder en controleerbaar.
Transparantie betekent niet dat elke zin een label moet krijgen. Het gaat om het moment waarop AI een wezenlijke bijdrage levert. Denk aan een volledig door AI geschreven tekst of een door AI gemaakte afbeelding. In zulke gevallen is een simpele mededeling verstandig.
De eindverantwoordelijkheid blijft altijd menselijk. Feitencontrole, toon en politieke duiding horen bij de bestuurder en zijn team. Dat voorkomt dat het algoritme nuance verliest of misleidende formuleringen introduceert. Die menselijke check is de belangrijkste waarborg.
Privacy en dataveiligheid
Bij het gebruik van systemen zoals ChatGPT (OpenAI), Google Gemini of Microsoft Copilot kunnen conceptteksten externe servers raken. De AVG eist dan een rechtmatige grondslag, dataminimalisatie en goede beveiliging. Overheidsorganisaties moeten daarom terughoudend zijn met gevoelige of persoonsgebonden informatie. Deel die niet met publieke AI-diensten.
Er bestaan zakelijke varianten met strengere waarborgen, zoals ChatGPT Enterprise, Microsoft 365 Copilot met EU Data Boundary en Gemini for Workspace. Deze opties beloven geen trainingsgebruik van klantdata en bieden betere logging en versleuteling. Ze zijn beter te verenigen met overheidsbeleid. Toch blijft een interne beoordeling nodig.
Voor nieuwe digitale hulpmiddelen is in de overheid vaak een DPIA vereist, een privacyrisico-analyse. De Autoriteit Persoonsgegevens raadt dat aan bij hogere risico’s. Ook zijn verwerkersovereenkomsten, toegangsbeheer en auditlogs van belang. Zo blijft controle op data en beslissingen mogelijk.
Campagnes en platformbeleid
Grote platforms zoals Meta en TikTok vragen om labels bij AI-gegenereerde advertenties. Zij zetten detectietools in en kunnen berichten verwijderen bij misleiding. De Digital Services Act verplicht zeer grote platforms om systeemrisico’s rond desinformatie te beperken. Dat raakt ook synthetische content in aanloop naar verkiezingen.
Voor een premier of minister gelden op sociale media dezelfde huisregels als voor andere accounts. Wordt een bericht betaald gepromoot, dan treden de EU-regels voor politieke advertenties in werking. Dan zijn herkomstlabels en inzicht in targeting vereist. Zonder betaling spelen vooral de platformregels voor misleiding en deepfakes.
Beelden en audio vragen extra zorg. AI kan stemmen en video realistisch nabootsen. De AI-verordening legt dan een plicht op om duidelijk te maken dat het om kunstmatige of gemanipuleerde content gaat. Dat voorkomt dat kiezers worden misleid.
Wat dit praktisch betekent
Voor de Rijksoverheid is heldere guidance nodig over AI in communicatie. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt aan handreikingen voor generatieve AI in de publieke sector. Daarin passen regels over transparantie, auteurschap en archivering. Ook afspraken over welke tools zijn toegestaan zijn nuttig.
Goede vuistregels zijn simpel. Gebruik veilige, zakelijke versies van AI-diensten waar mogelijk. Verwerk geen gevoelige of persoonlijke informatie in prompts. En zorg dat een mens altijd de laatste versie beoordeelt op feitelijke juistheid en toon.
Voor burgers telt vooral duidelijkheid. Een korte toelichting wanneer een post door AI is geholpen, vergroot vertrouwen. Tegelijk houdt een mens-in-de-lus fouten en gekleurde formuleringen tegen. Zo kan AI het werk verlichten zonder het publieke gesprek te vertroebelen.