De PVV haalde deze week een door AI gemaakte afbeelding van sociale media in de regio Haaglanden. De burgemeester van de betrokken gemeente gaf kritiek en noemde het beeld misleidend voor inwoners. De partij verwijderde de post na de ophef. De kwestie raakt aan regels uit de Europese AI-verordening over transparantie bij deepfakes.
AI-beeld riep lokale kritiek op
Een lokale PVV-afdeling plaatste een synthetisch beeld dat een situatie in de openbare ruimte leek te tonen. Het ging om een generatieve afbeelding, gemaakt door software die op basis van tekst een plaatje bouwt. De post wekte de indruk dat het om een actuele lokale foto ging.
De burgemeester greep in omdat het beeld zonder toelichting werd gedeeld en inwoners kon misleiden. De gemeente wees op de verantwoordelijkheid van politieke partijen in de publieke informatievoorziening. Ook speelde mee dat het onderwerp gevoelig ligt in de stad.
Na de kritiek haalde de PVV het beeld offline. Er is op het moment van schrijven niets bekend over aanvullende maatregelen. De zaak laat zien hoe snel AI-beelden publieke discussies kunnen sturen.
Misleiding met beelden heeft directe impact op vertrouwen in bestuur. Het kan onrust vergroten, zeker rond veiligheid of leefbaarheid. Lokale overheden moeten daarom snel en helder reageren.
Transparantieplicht voor deepfakes komt eraan
De Europese AI-verordening (AI Act) verplicht gebruikers van synthetische media om deepfakes duidelijk te labelen. Die plicht geldt ook voor politieke communicatie, dus voor partijen die gemanipuleerde of gegenereerde beelden publiceren. De meeste onderdelen van de wet gaan gefaseerd in werking tussen 2025 en 2026.
Een deepfake is synthetisch of gemanipuleerd beeld- of geluidsmateriaal dat realistisch oogt en mensen kan misleiden.
Transparantie betekent dat een bericht zichtbaar moet maken dat het beeld is gegenereerd. Dat kan met een tekstlabel, een watermerk of beide. Zonder zo’n aanduiding ontstaat verwarring en neemt het risico op desinformatie toe.
Naast de AI-verordening kan ook de AVG een rol spelen wanneer herkenbare personen worden afgebeeld. Dan is een geldige grondslag nodig voor verwerking van persoonsgegevens. In dit geval lijkt het vooral te gaan om een gecreëerd straatbeeld, maar de zorgplicht blijft.
Onzekerheid over gebruikte AI-tool
Het is niet bekend met welke tool het beeld is gemaakt. Veelgebruikte opties zijn Midjourney, Stable Diffusion en Adobe Firefly. Deze systemen genereren fotorealistische plaatjes op basis van korte tekstopdrachten.
De output ziet er vaak echt uit, met realistische belichting en details. Toch verraden kleine fouten soms het gebruik van AI, zoals rare handen of onnatuurlijke tekst op borden. Die fouten worden echter steeds schaarser door snellere modellen.
Goede praktijk is om elk synthetisch beeld te labelen en waar mogelijk de gebruikte tool te noemen. Steeds meer software ondersteunt C2PA-watermerken, een digitale handtekening die herkomst vastlegt. Die techniek is nuttig, maar niet waterdicht, en vraagt ook platformondersteuning.
Gemeenten en partijen kunnen eigen richtlijnen opstellen voor beeldgebruik. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten deelt hiervoor best practices. Duidelijke afspraken beperken risico’s in campagneperiodes en daarbuiten.
Platforms en DSA sturen handhaving
Sociale media zoals X, Facebook, Instagram, YouTube en TikTok hebben beleid voor gemanipuleerde media. Vaak eisen zij labels bij AI-beelden of beperken ze het bereik bij misleiding. De toepassing verschilt per platform en wordt niet altijd consequent gehandhaafd.
Onder de Europese Digital Services Act (DSA) moeten zeer grote platforms systemische risico’s, zoals desinformatie, verminderen. De Europese Commissie houdt toezicht, en de ACM is in Nederland coördinator voor de DSA. Partijen die systematisch misleidende content plaatsen, kunnen daardoor sneller tegen maatregelen aanlopen.
Politieke advertenties kennen extra regels, maar organische posts vallen vaak onder algemene communityrichtlijnen. Dat vraagt om verantwoordelijkheid van partijen zelf. Transparantie en snelle correcties helpen om ingrijpen te voorkomen.
Als een bericht misleidend blijkt, kunnen platforms het labelen, terugplaatsen met context of verwijderen. Ook kunnen accounts tijdelijk worden beperkt. Die ingrepen zijn ingrijpend in een lokaal debat.
Gevolgen voor gemeenten en partijen
Voor gemeenten is snelle duiding cruciaal om geruchten te dempen. Een kort bericht met feitelijke uitleg voorkomt dat misinformatie rondzingt. Communicatieteams doen er goed aan draaiboeken klaar te hebben voor synthetische media.
Partijen kunnen vertrouwen winnen door een vaste AI-gedragscode te hanteren. Denk aan verplichte labels, interne review en het bewaren van prompts als bewijs van herkomst. Zo’n auditspoor maakt rectificeren eenvoudiger als er iets misgaat.
Ook zonder expliciete nationale regels weegt zorgvuldigheid zwaar. De samenleving verwacht dat politici helder zijn over wat echt is en wat niet. Dat past bij de geest van de Europese AI-verordening.
Voor kiezers blijft mediawijsheid belangrijk. Let op labels, check context en gebruik een omgekeerde beeldzoeker. Vraag bij twijfel naar de bron en datum van opname.