De Rolling Stones spraken onlangs over kunstmatige intelligentie in muziek. In een gesprek met een Nederlandse krant noemen ze AI-gegenereerde nummers prima, maar ze horen liever iets origineels. Hun opmerkingen komen terwijl de Europese AI-verordening en de AVG strengere regels stellen aan deepfakes en datagebruik. Zo willen ze duidelijk maken waar voor hen de grens ligt.
Band kiest voor originaliteit
De band ziet dat algoritmen nu zelf muziek kunnen maken. Toch blijft voor hen de menselijke hand leidend. Originaliteit, eigen geluid en spelplezier zijn volgens de groep moeilijk te kopiëren door een systeem.
Digitale hulpmiddelen kunnen handig zijn in een studio. Artiesten gebruiken al jaren software voor mixen en opnemen. De Rolling Stones benadrukken dat dit gereedschap is, geen vervanger van het schrijf- en speelwerk.
Voor fans telt ook de beleving. Een live-optreden en een herkenbare stem scheppen vertrouwen. Namaak kan dat vertrouwen schaden, zelfs als het technisch knap is.
Generatieve muziek breekt door
Nieuwe tools verlagen de drempel om muziek te maken. Systemen als Suno en Udio zetten een tekst in enkele seconden om naar een compleet nummer. Ook Google’s MusicLM en Meta’s MusicGen laten zien hoe tekst-naar-muziek werkt, met stijlen en instrumenten als invoer.
Tekst-naar-muziek betekent: je typt enkele woorden en het systeem maakt daar een lied van.
Die snelheid heeft een keerzijde. Platforms als YouTube, TikTok en Spotify zien een stortvloed aan nieuwe tracks. De kwaliteit wisselt, en het is niet altijd duidelijk of een lied door een mens, een model, of een combinatie is gemaakt.
Voor makers kan het wel nuttig zijn. Een demo of jingle staat er in minuten. Maar wie verdient dan de vergoeding, en hoe toon je herkomst aan? Die vragen worden steeds urgenter.
Rechten en transparantie cruciaal
De Europese Auteursrechtrichtlijn bevat een uitzondering voor text- en datamining. Rechthebbenden mogen die uitzondering echter uitsluiten via een “opt-out”. Dat is relevant voor modellen die trainen op opnames en bladmuziek.
Op het moment van schrijven lopen in de VS rechtszaken van grote platenmaatschappijen, zoals Universal Music Group en Sony Music, tegen AI-muziekstart-ups over trainingsdata. De kern: mogen modellen leren van beschermde opnames zonder toestemming? In Europa speelt dezelfde vraag, maar dan onder de regels van de EU en de lidstaten.
Platforms trekken ook aan de bel. YouTube eist labels voor “synthetische” of zwaar bewerkte content en heeft speciale meldkanalen voor stemklonen. In Nederland onderzoeken Buma/Stemra en Sena hoe vergoedingen bij AI-producties verdeeld kunnen worden.
AI-verordening stuurt muziek-AI bij
De Europese AI-verordening bevat plichten voor generatieve systemen, ook wel general-purpose AI. Leveranciers moeten transparantie bieden, zoals uitleg over gebruikte data en technische documentatie. Deepfakes moeten duidelijk als zodanig herkenbaar zijn.
Voor muziek betekent dit meer zicht op herkomst en bewerking. Een AI-stem of -instrument moet herkenbaar zijn als kunstmatig. Ook kunnen samenvattingen van trainingsdata verplicht worden, wat discussies over licenties en “opt-outs” versnelt.
Deze regels gaan gefaseerd gelden vanaf 2025, op het moment van schrijven. Start-ups en platforms zullen hun labeling en moderatie daarop aanpassen. Makers en uitgevers krijgen zo handvatten om rechten te beschermen en misleiding te voorkomen.
Stemklonen raken artiestenrechten
Stemklonen bootsen de klankkleur van een zanger na. Dit kan snel tot verwarring leiden, zeker bij iconische stemmen. Fans kunnen denken dat een nummer echt is, terwijl het door een model is gemaakt.
In Nederland bestaat geen apart “stemrecht”. Toch bieden het portretrecht, regels tegen oneerlijke concurrentie en het merkenrecht soms bescherming. Verwerk je herkenbare stemmen als persoonsgegevens, dan geldt de AVG: er is dan een duidelijke grondslag en beveiliging nodig.
Heldere afspraken helpen misbruik te beperken. Vraag toestemming voor het nabootsen van een stem. Label AI-stemmen duidelijk en overweeg hoorbare of onhoorbare watermerken om herkomst te tonen.
Gevolgen voor Nederlandse sector
Voor podia en festivals wordt bronvermelding belangrijker. Programmeurs kunnen in aankondigingen aangeven of een act AI-elementen gebruikt. Dat vergroot transparantie richting bezoekers en past bij de regels rond deepfakes.
Opleidingen en omroepen krijgen nieuwe werkwijzen. Conservatoria kunnen studenten leren hoe je AI creatief inzet, mét respect voor rechten. Omroepen en producenten voegen controles toe voor AI-audio in montages en jingles.
Bands en managers doen er goed aan hun catalogus te beschermen. Leg in contracten vast wat mag met AI, van remixen tot stemklonen. Gebruik monitoringdiensten op YouTube en streaming om ongeoorloofde kopieën sneller te vinden en te melden.