Sony Music en Warner Music hebben AI-bedrijf Anthropic aangeklaagd in de Verenigde Staten. De muzieklabels stellen dat de chatbot Claude zonder toestemming songteksten kopieert en verspreidt. De zaak is deze week aangespannen vanwege vermoedelijke schending van het auteursrecht. De bedrijven willen dat het gebruik van hun repertoire voor training en output stopt en eisen maatregelen en schadevergoeding.
Labels richten pijlen op Claude
Anthropic is de maker van de chatbot Claude, een systeem dat vragen beantwoordt en teksten schrijft. De labels zeggen dat Claude geregeld vrijwel volledige songteksten teruggeeft. Dat zou ook gebeuren als gebruikers slechts een deel van een zin vragen. Daarmee zou het model beschermd werk reproduceren zonder licentie.
Claude is een zogenoemd groot taalmodel: een algoritme dat patronen in tekst leert en daarna zelf tekst voorspelt. Zo’n model wordt getraind op heel veel online data. Als daarin beschermde liedteksten zitten, is vaak een licentie nodig. De kern van het geschil is of Anthropic die toestemming had.
De muziekbedrijven vragen de rechter om een verbod op het gebruik van hun repertoire zonder overeenkomst. Ook willen ze dat Anthropic filters versterkt, zodat volledige lyrics niet meer verschijnen. Verder vragen ze financiële compensatie. Over de hoogte wordt in de klacht meestal later meer duidelijk.
Auteursrecht op trainingdata
Bij het trainen van modellen speelt de vraag of het kopiëren voor analyse is toegestaan. In de VS beroepen techbedrijven zich vaak op “fair use”, een uitzondering op het auteursrecht. Rechthebbenden wijzen erop dat het niet om korte citaten gaat, maar om grootschalig kopiëren en om output die dicht bij het origineel ligt. De rechter moet balanceren tussen innovatie en bescherming van makers.
Liedteksten vallen onder het auteursrecht en mogen niet integraal worden hergebruikt zonder licentie. Als een chatbot bijna woordelijk een tekst teruggeeft, kan dat worden gezien als ongeoorloofde reproductie. Training zónder toestemming kan op zichzelf al een inbreuk zijn, afhankelijk van de jurisdictie. De uitkomst verschilt per land en is nog in ontwikkeling.
De muzieksector voert vaker rechtszaken tegen AI-bedrijven die werken met bestaand materiaal. Eerder stapten labels ook naar de rechter tegen makers van muziek- en stemmodellen. Uitgevers hebben daarnaast al geprocedeerd over het overnemen van songteksten en nieuwsartikelen. Deze zaak past in die bredere trend.
Rechters kunnen verschillende remedies opleggen. Denk aan verplichte licenties, hogere transparantie over datasets of strengere uitvoerfilters. Dat zou direct gevolgen hebben voor hoe chatbots omgaan met auteursrechtelijk beschermd materiaal. Het kan ook de kosten voor het trainen van modellen verhogen.
EU-regels vergroten druk
In Europa geldt de AI-verordening (AI Act) die extra plichten oplegt aan generatieve systemen. Aanbieders van zulke “general-purpose”-modellen moeten onder meer een samenvatting van trainingsbronnen publiceren en het EU-auteursrecht respecteren. Dat vergroot de druk om licenties te regelen en opt-outs te respecteren. Voor bedrijven die in de EU opereren is naleving verplicht.
Daarnaast kent de EU de tekst‑ en datamining‑regels uit de DSM‑richtlijn. Rechthebbenden kunnen via een TDM-opt-out aangeven dat hun werken niet voor datamining mogen worden gebruikt. Dat gebeurt bijvoorbeeld via robots.txt of specifieke licentievoorwaarden. Organisaties zoals Buma/Stemra en Sena bewaken in Nederland rechten op muziek en teksten.
Text- en datamining is het automatisch doorzoeken van grote hoeveelheden tekst en data om patronen te vinden.
Claude is op het moment van schrijven ook in de EU beschikbaar, dus Anthropic moet hier aan deze regels voldoen. Dat betekent duidelijkheid over datasets en respect voor opt-outs. Ook kunnen Europese toezichthouders optreden als de informatievoorziening tekortschiet. Dit maakt de Europese markt juridisch risicovoller zonder goede licenties.
AI-verordening: gevolgen overheid
Voor Nederlandse overheden die met chatbots werken, tellen de regels mee bij inkoop en gebruik. De AI-verordening vraagt om documentatie over training en herkomst van data. Wie een dienst als Claude inzet, moet kunnen aantonen dat de leverancier aan EU‑verplichtingen voldoet. Dat geldt ook bij pilots en proefprojecten.
Daarnaast blijft de AVG van kracht voor alle invoer die ambtenaren in systemen zetten. Deel geen persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie met generatieve modellen zonder duidelijke grondslag en bescherming. Dataminimalisatie en versleuteling zijn daarbij basisvereisten. Stel interne richtlijnen op en log het gebruik.
Publieke instellingen die tekstcollecties beheren, zoals archieven of musea, moeten hun TDM‑beleid helder maken. Willen zij dat hun collecties worden gebruikt voor training, dan kan een licentie voorwaarden stellen. Willen zij dat niet, dan is een TDM‑opt‑out nodig. Zo wordt de regie op het gebruik van cultureel erfgoed versterkt.
De AI‑verordening treedt gefaseerd in werking op het moment van schrijven. Organisaties doen er goed aan nu al contracten en processen aan te passen. Dat beperkt juridische risico’s en onverwachte kosten. Het helpt ook bij verantwoorde inzet van algoritmen in publieke dienstverlening.
Licenties als waarschijnlijk pad
De sector beweegt richting licenties tussen techbedrijven en rechthebbenden. Daarmee krijgen modellen toegang tot hoogwaardige data en worden makers betaald. We zien dit al bij nieuws, beeldbanken en sommige muziektoepassingen. Voor AI‑bedrijven kan dit duurder zijn, maar het biedt juridische zekerheid.
Voor de muziekwereld liggen per‑gebruik‑tarieven en dataset‑overeenkomsten voor de hand. Denk aan afspraken over het tonen van korte fragmenten of het blokkeren van volledige lyrics. Ook kunnen watermerken en detectietools worden ingezet om hergebruik te beperken. Dat vergt technische aanpassingen in chatbots.
Nederlandse start‑ups doen er goed aan hun trainingsdata te screenen en bronnen te documenteren. Respecteer TDM‑opt‑outs, sluit waar nodig licenties en test uitvoerfilters op songteksten. Zo verklein je het risico op claims van rechthebbenden. Het verhoogt bovendien het vertrouwen van klanten en investeerders.
Voor gebruikers kan dit betekenen dat chatbots minder vaak volledige teksten tonen. In plaats daarvan verschijnen samenvattingen of korte citaten met bronvermelding. Dat is juridisch veiliger en duidelijker. Het beschermt tegelijk de inkomsten van makers.