Beleggers kijken in 2025 opnieuw naar chipmakers die profiteren van de AI-golf. Wereldwijd springen Nvidia, TSMC, AMD en de Nederlandse speler ASML eruit. In Europa is extra aandacht voor de Europese AI-verordening en de gevolgen voor overheid en bedrijven die AI inkopen. De vraag uit datacenters en auto-industrie bepaalt nu het tempo én de risico’s.
AI stuwt chipvraag
AI-datacenters vragen veel rekenkracht en geheugen. Daarvoor gebruiken bedrijven grafische processors, ook wel GPU’s genoemd; dit zijn chips die veel berekeningen tegelijk doen. Nvidia levert dit jaar H100-systemen en stapt over op de Blackwell B200, terwijl AMD inzet op de MI300X. Ook netwerkchips van Broadcom en Marvell zijn nodig, omdat AI-servers enorme hoeveelheden data verplaatsen.
Productie op de meest geavanceerde chipnodes is geconcentreerd bij TSMC. Het bedrijf combineert meerdere chipdelen in één pakket via zogeheten geavanceerde verpakking, zoals CoWoS. Deze techniek zet chips heel dicht bij elkaar of stapelt ze, wat sneller en zuiniger werkt. Dat verkort de afstand tussen rekenkern en geheugen.
Geheugen is de tweede bottleneck. AI-servers gebruiken High Bandwidth Memory, kort HBM; dat is stapelgeheugen met zeer hoge doorvoer. SK Hynix, Samsung en Micron breiden de productie uit, maar levering blijft krap. Dit houdt prijzen en marges hoog, terwijl wachttijden voor klanten oplopen.
Europa speelt mee in de keten, vooral aan de randen. ASML levert de lithografiemachines die TSMC, Intel en Samsung nodig hebben voor de nieuwste chips. Europese chipmakers als NXP, Infineon en STMicroelectronics zitten in auto’s en in apparatuur aan de rand van het netwerk. Die randapparatuur gaat vaker AI lokaal draaien om data te besparen en privacy te beschermen.
ASML blijft sleutelspeler
ASML is de enige leverancier van EUV-machines, nodig voor de allerkleinste chipstructuren. Klanten wereldwijd bouwen hun productieroutes rond die systemen. De volgende stap, High-NA EUV, moet nog kleinere patronen mogelijk maken. Zo blijft Nederland cruciaal in de wereldwijde halfgeleiderketen.
De Nederlandse overheid hanteert exportcontroles op bepaalde lithografiemachines. Dat zijn regels die verkoop naar sommige landen beperken om veiligheidsredenen. Sinds 2023 zijn voor sommige DUV- en EUV-systemen extra vergunningen vereist. Dit raakt omzetmix en levertijden, maar ASML spreidt risico’s over meerdere regio’s.
De vraag naar EUV blijft hoog, terwijl toeleveranciers moeten opschalen. In Brainport Eindhoven groeit de druk op personeel, ruimte en infrastructuur. De EU Chips Act moet investeringen versnellen, maar vergunningen en energiecapaciteit blijven praktische drempels. Voor klanten betekent dit langere planningen en strakkere allocatie van machines.
EUV-lithografie is een chipproductiemethode die extreem ultraviolet licht gebruikt om zeer kleine patronen op wafers te schrijven.
Risico’s: cycli en geopolitiek
Halfgeleiders blijven een cyclische markt. Terwijl datacenters groeien, zwakte de vraag naar pc’s en smartphones vorig jaar af. Voor sommige leveranciers compenseren AI-orders de dip, maar niet altijd en niet meteen. Voorraadafbouw en timing van nieuwe productrondes zorgen voor schommelingen.
Geopolitiek voegt extra onzekerheid toe. Handelsspanningen tussen de VS en China en exportregels in Nederland en de EU sturen leverroutes. De chipketen loopt bovendien door Taiwan, Zuid-Korea en Japan, met bijbehorende concentratierisico’s. De EU wil met de Chips Act de afhankelijkheid verkleinen, maar dat kost tijd.
Energie en water wegen zwaarder bij nieuwe fabrieken en datacenters. Netcongestie en vergunningen in Nederland en Duitsland vertragen uitbreidingen. Dat kan de uitrol van AI-capaciteit remmen en de vraag naar bepaalde chips naar later schuiven. Fabrikanten investeren daarom ook in zuiniger ontwerpen en koeling.
Prijs en winstverwachtingen weerspiegelen al een AI-premie. Als de leveringsketen hapert of regelgeving strenger uitpakt, kan dat terugslag geven. Bedrijven met brede klantenbasis en sterke toeleverketens zijn dan beter bestand. Diversificatie over eindmarkten blijft een voordeel.
AI-verordening raakt chipsvraag
De Europese AI-verordening is op het moment van schrijven aangenomen en treedt gefaseerd in werking vanaf 2025. Hoge-risico AI-systemen krijgen extra eisen voor transparantie, tracing en veiligheid. Dat heeft ook gevolgen voor overheid en bedrijven die AI inkopen. Zij moeten letten op herkomst, energieverbruik en beveiliging van de gebruikte hardware.
Dit beleid kan de vraag naar betrouwbare, zuinige en uitlegbare hardware vergroten. Denk aan beveiligde rekenmodules en sensoren die data lokaal verwerken. Edge AI, oftewel het draaien van algoritmen op het apparaat zelf, past bij de AVG-eis van dataminimalisatie. NXP, STMicroelectronics en Infineon leveren veel van dit soort componenten.
De AVG blijft leidend voor privacy en databeperking. Encryptie en hardwarematige beveiliging worden standaard in publieke diensten en zorgtoepassingen. Voor AI in onderwijs en overheid tellen auditbaarheid en gegevensbescherming zwaarder mee. Dat stuurt de keuze naar systemen die loggen, isoleren en energie meten.
Voor leveranciers is documentatie nu een verkoopargument. Chips die voldoen aan compliance-eisen besparen klanten audits en tijd. Wie snel certificering en rapportages kan leveren, wint Europese aanbestedingen. Zo lopen wetgeving en techniek zichtbaar in elkaar over.
Wat ontbreekt in verwachtingen
Veel aandacht gaat naar GPU’s, maar verpakking is een knelpunt. Geavanceerde packaging, zoals CoWoS, is schaars en vergt lange doorlooptijden. Capaciteit bij assemblage- en testbedrijven bepaalt hoeveel AI-systemen daadwerkelijk verschepen. Dit kan de groei van serverleveranciers tijdelijk remmen.
Ook HBM-geheugen blijft een beperkende factor. Ramps bij SK Hynix, Samsung en Micron kosten tijd en kapitaal. Prioriteit gaat naar topklanten, waardoor kleinere kopers wachten. Dat maakt leveringsschema’s fragiel als één schakel tegenvalt.
Netwerken en optica krijgen relatief weinig spotlicht, terwijl ze onmisbaar zijn. Switches, netwerk-ASIC’s en silicon photonics bepalen de snelheid tussen racks. Broadcom en Marvell domineren hier, terwijl Europa inzet op fotonica-ecosystemen zoals PhotonDelta. Zonder snelle verbindingen benut je dure GPU’s niet volledig.
Tot slot speelt infrastructuur buiten de chipfabriek een rol. Stroom, koeling en vergunningen bepalen het tempo van datacenteruitbreiding in Europa. In Nederland vertraagt netcongestie nieuwe projecten, wat de vraag kan spreiden in de tijd. Voor de sector telt dus niet alleen wat technisch kan, maar ook wat praktisch mag en past.
