Een commerciële uitgeverij heeft in korte tijd duizenden boeken uitgebracht met kunstmatige intelligentie. De Auteursbond waarschuwt dat lezers en schrijvers daardoor in het nauw komen. Het gaat om titels die in Nederland en Europa online te koop zijn, sinds dit voorjaar. De bond vraagt om duidelijke regels en zichtbare labels voor AI-teksten.
Auteursbond vreest wildgroei
De Auteursbond zegt dat de markt snel volloopt met door algoritmen geschreven of vertaalde boeken. De organisatie ziet risico’s voor kwaliteit en misleiding van lezers. Ook vreest de bond druk op inkomsten van schrijvers die wel met redacties en vertalers werken.
De zorg is dat AI-boeken nauwelijks zijn te onderscheiden van menselijk werk. Een AI-systeem is software die zelfstandig tekst maakt op basis van voorbeelden. Zonder duidelijke vermelding weten kopers niet wat ze krijgen en wie er verantwoordelijk is.
De bond vraagt platforms om strenger toezicht. Grote winkels als Bol.com, Kobo (Rakuten) en Amazon hebben wel huisregels, maar de uitvoering schiet vaak tekort. Daardoor kunnen duizenden titels tegelijk online komen, met weinig controle op herkomst of kwaliteit.
Uitgeverij gebruikt generatieve systemen
De betrokken uitgeverij zet generatieve AI in om snel te schrijven, herschrijven of vertalen. Zulke systemen, zoals OpenAI’s GPT-4o, Google Gemini en Meta Llama 3, maken nieuwe tekst op basis van patronen in trainingsdata. Daardoor kunnen in weken duizenden varianten en vertalingen verschijnen.
De productie lijkt gericht op e-books en print-on-demand. Datamodellen leveren in korte tijd complete manuscripten op, inclusief flapteksten en trefwoorden voor zoekmachines. Menselijke redactie is daarbij beperkt of afwezig, wat fouten kan vergroten.
Sommige uitgaven gebruiken ook AI-gegenereerde illustraties en omslagen. Beeldmodellen werken op dezelfde manier: zij creëren nieuw beeld uit voorbeelden. Dat verlaagt kosten, maar vergroot vragen over auteursrecht en bronvermelding.
Europese AI-verordening laat gaten
De Europese AI-verordening (AI Act) brengt vanaf 2025 en 2026 nieuwe regels voor aanbieders en gebruikers van AI. Er komt een transparantieplicht voor synthetische beeld-, audio- en videoinhoud. Voor puur tekstuele boeken is die plicht minder concreet, wat ruimte laat voor onduidelijkheid.
Voor grote generatieve modellen gelden straks ook eisen aan documentatie en samenvattingen van trainingsdata. Dat helpt beleidsmakers en toezichthouders, maar zegt niets over labeling per individueel boek. Nationale autoriteiten zullen dit moeten uitleggen en handhaven.
Consumentenbescherming valt in Nederland onder de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Misleiding over herkomst of kwaliteit van een product is verboden. Een helder AI-label kan daarom onder bestaande consumentenwetgeving worden afgedwongen.
Auteursrecht en vergoedingen knellen
De kernvraag is wie rechthebbende is als een systeem de tekst schrijft. In de EU geldt auteursrecht voor menselijk, creatief werk. Volledig door AI gemaakte tekst kan daardoor buiten het auteursrecht vallen, wat nieuwe onzekerheid schept.
Als trainingsdata beschermde Nederlandse teksten bevatten, speelt ook de AVG en het auteursrecht. De EU-richtlijn over tekst- en datamining staat analyseren toe, maar rechthebbenden mogen een opt-out eisen. Collectieve beheersorganisaties zoals Lira kijken hier scherper naar, op het moment van schrijven.
Vertalingen door AI zijn nog een grijs gebied. Een vertaling kan een zelfstandig werk zijn als er creatieve keuzes zijn gemaakt. Zonder menselijke inbreng kan dat betwist worden, met gevolgen voor contracten en vergoedingen.
Platforms scherpen beleid aan
Online winkels proberen de instroom te begrenzen. Amazon Kindle Direct Publishing (KDP) vraagt sinds 2023 om melding of een boek AI-geschreven of -geïllustreerd is. Ook geldt er een limiet op het aantal nieuwe titels per dag per uitgever.
Amazon KDP hanteert op het moment van schrijven een grens van maximaal drie nieuwe titels per dag per account, mede vanwege AI-inzendingen.
Bij Europese winkels is het beleid versnipperd. Bol.com en Kobo hebben regels tegen misleiding en plagiaat. Een uniforme AI-labelplicht ontbreekt echter, waardoor controles per platform verschillen.
De Auteursbond wil dat winkels actieve verificatie invoeren. Denk aan steekproeven, watermerken of verplichte AI-disclosure in de metadata. Dat maakt het voor lezers en bibliotheken duidelijk wat zij kopen of lenen.
Lezer merkt wisselende kwaliteit
AI-boeken kunnen prima lopende zinnen produceren, maar missen vaak nuance. In non-fictie sluipen feitelijke fouten naar binnen. In fictie vallen clichématige wendingen en herhaling op.
Machinevertalingen leveren bovendien eigenaardige zinsbouw en verkeerde context op. Zonder eindredactie blijven die fouten staan. Dat schaadt vertrouwen in Nederlandse edities, zeker bij educatieve of medische titels.
Transparantie helpt de lezer kiezen. Een zichtbaar label, plus informatie over menselijke redactie, kan verwachtingen sturen. Dat past bij de AI Act en bij Europese consumentenregels, en houdt de markt eerlijk voor auteurs én uitgevers.