Een gewone selfie van een klasgenoot, een gratis app, en een paar seconden later gaat er een nepnaaktfoto rond in de groepsapp. Het gebeurt steeds vaker. Hulplijn Offlimits kreeg dit jaar al drie keer zoveel meldingen van cyberpesten als in heel 2024, en bijna een op de vijf gaat over door AI gemanipuleerde beelden. Vanaf 2 december zijn AI-uitkleedapps in de hele Europese Unie verboden. Maar de Autoriteit Persoonsgegevens, die daarop in Nederland moet gaan toezien, mag voorlopig nog niet ingrijpen.
Cyberpesten met AI-beelden explodeert
De cijfers van Offlimits, het Nederlandse expertisecentrum voor online misbruik, laten zien hoe snel het gaat. In de eerste negen maanden van 2026 kwamen er 955 meldingen van cyberpesten binnen bij de hulplijn. In heel 2025 waren dat er 860, in 2024 nog maar 298.
Ook de aard van het pesten verandert. In 2024 ging nog maar 2 procent van de meldingen over gemanipuleerde beelden. Dit jaar is dat ruim 17 procent.
Het begint vaak als een spelletje. Leerlingen laten een klasgenoot via een app zoenen met iemand, dansen in een rare outfit of overgeven. Maar het gaat ook verder, met nepnaaktbeelden die met gratis uitkleedapps worden gemaakt. De beelden gaan vooral rond in besloten groepen op Telegram en Snapchat, waardoor ouders en scholen er weinig van meekrijgen. “De vernedering is niet minder pijnlijk omdat het beeld kunstmatig is gemaakt”, waarschuwt Offlimits. Slachtoffers trekken zich terug, slapen slecht en durven soms niet meer naar school.
Offlimits signaleerde eerder al een forse toename van AI-beelden van kindermisbruik, en slachtoffers van AI-naaktbeelden vertelden hoe groot de impact is.
Wat wordt er verboden?
Het verbod is onderdeel van een aanpassing van de Europese AI-verordening, de zogenoemde digitale omnibus. Het Europees Parlement stemde daar in juni mee in. Bedrijven hebben tot 2 december om hun systemen aan te passen. Vanaf dan zijn in de EU verboden:
- uitkleedapps, die van een gewone foto een naaktbeeld maken;
- AI-systemen die beelden, video’s of geluid maken van geslachtsdelen of seksuele handelingen van volwassenen zonder hun toestemming;
- AI-systemen die materiaal van seksueel misbruik van kinderen maken.
Het verbod geldt niet alleen voor de makers van zulke apps, maar ook voor mensen die ze voor dit doel gebruiken. Andere AI-systemen mogen alleen op de Europese markt blijven als ze voldoende technische waarborgen hebben om zulk materiaal te voorkomen.
EuroparlementariĆ«r Kim van Sparrentak (Progressief Nederland) noemt het verbod een overwinning. Ze is “trots” dat uitkleedapps “tegen het einde van dit jaar van de Europese markt worden verbannen”. Tegelijk is ze kritisch over de rest van het pakket, dat andere onderdelen van de AI-wet juist uitstelt.
Nederland liep al voorop, via de rechter
In Nederland is er al een voorproefje van zo’n verbod. In maart verbood de Amsterdamse rechter de uitkleedfunctie van Grok, de chatbot van Elon Musks bedrijf xAI, voor Nederlandse gebruikers. Offlimits had die zaak aangespannen. De rechter gebruikte daarvoor de privacywet AVG: een naaktbeeld van een herkenbaar persoon zonder diens toestemming is een onrechtmatige verwerking van persoonsgegevens.
Eerder riepen de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), de toezichthouder ACM, het Openbaar Ministerie en de politie samen op tot een Europees totaalverbod op uitkleedapps. Dat verbod komt er nu dus.
Maar wie gaat het controleren?
Hier wringt het. In Nederland moet de AP toezicht houden op de verboden AI-toepassingen. De toezichthouder richtte daar op 9 oktober een nieuwe directie voor op: Toezicht en Coƶrdinatie AI/Algoritmes. Samen met de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) bouwt de AP ook aan een AI-sandbox, waar bedrijven onder begeleiding AI kunnen testen, en een gezamenlijk AI-coƶrdinatiecentrum.
Alleen: de AP heeft de wettelijke bevoegdheid nog niet om als AI-toezichthouder op te treden. Daarvoor moet eerst de Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening in werking treden, en wanneer dat gebeurt, is onduidelijk. Ook over geld en mensen voor het toezicht wordt nog gepraat.
Europa had Nederland daar wel een deadline voor gegeven. Lidstaten moesten hun AI-toezichthouders uiterlijk op 2 augustus 2025 aanwijzen. Volgens vakblad Binnenlands Bestuur zit Nederland daar inmiddels ruim een jaar overheen. De AP wil intussen niet stilzitten. “Wij kunnen daarom niet wachten tot het laatste verkeersbord is geplaatst”, staat in de toelichting van de toezichthouder.
Hoe de toezichthouders elkaar in de praktijk aanvullen, lees je in ons eerdere stuk over de samenwerking tussen AP en RDI.
Wat kun je nu al doen?
Wachten op 2 december is voor slachtoffers geen optie. Wat wel kan:
- Voor ouders: praat net zo vanzelfsprekend over online ervaringen als over een toets. Offlimits raadt een vraag aan als: “Wat is het gekste of naarste dat je deze week online voorbij zag komen?” Maak duidelijk dat je niet boos wordt en dat je kind nergens schuld aan heeft.
- Bespreek de rol van de toeschouwer. Doorsturen, liken of lachen om een nepbeeld is ook meedoen.
- Hulp nodig? Slachtoffers, ouders en docenten kunnen gratis en anoniem terecht bij de hulplijn van Offlimits, via hulplijn.offlimits.nl.
- Is er sprake van een nepnaaktbeeld? Dan kan het om een strafbaar feit gaan. Je kunt aangifte doen bij de politie.
Bronnen: Offlimits (hulplijn-cijfers, 8 oktober 2026); Autoriteit Persoonsgegevens (9 oktober 2026); Binnenlands Bestuur (12 oktober 2026); ANP (16 juni 2026); IE-Forum (uitspraak rechtbank Amsterdam, ECLI:NL:RBAMS:2026:3106).